kaartje van de
deelstaten van Brazilië

kaartje van de
woongebieden van
indiaanse volken

kaartje van de
natuurlijke regio's
in Brazilië
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Naar schatting leven er momenteel in Brazilië 180 verschillende indiaanse volken. In totaal gaat het om tussen de 330 en 550 duizend mensen. 

De situatie van de indiaanse volken is zeer verschillend. Sommige volken leven al sinds eeuwen in contact met de -in eerste instantie- Portugese veroveraars, andere volken zijn pas de laatste decennia in contact gekomen met de -nu- Braziliaanse maatschappij. Sommige kleine volken, hoewel "ontdekt", zijn nog niet "gecontacteerd".

Het spreekt voor zichzelf dat ook de natuurlijke omgeving van grote invloed is (geweest) op de cultuur en bestaanswijzen van de indiaanse volken.

De Yanomami bijv. leven in en van het tropisch regenwoud in het Amazonegebied: ze jagen, vissen, verzamelen en leggen ook bostuinen aan, maar trekken om de paar jaar naar een ander leefgebied. Ze zijn semi-sedentair. Tot ca. 1970 -de ontdekking van delfstoffen en de aanleg van wegen door het regenwoud- zijn ze vrijwel onopgemerkt gebleven.

De Macuxi en Wapixana daarentegen leven al sinds eeuwen op de savanne en in de serra (berggebied) in het noorden van het Amazonegebied. Al sinds einde van de 18e eeuw hebben ze contact met de niet-indianen, vooral veeboeren, die het gebied dat de Macuxi en Wapixana traditioneel bewonen, langzaam maar zeker koloniseerden.

Sinds de nieuwe Braziliaanse grondwet (1988) hebben de de indiaanse volken recht op het "land dat zij traditioneel bewonen". Hun leefgebieden zouden binnen vijf jaren erkend, afgebakend en beschermd worden.Veel indiaanse leefgebieden zijn echter nog niet erkend en worden nog steeds ingenomen door vooral grootgrondbezitters, vee- en mijnbedrijven, enz. Gebieden, die wel erkend zijn worden daarbij ook stelselmatig binnengevallen door bijv.  goud- en andere gelukzoekers, kleine (landloze) boeren op zoek naar grond om hun bestaan op te bouwen, enz. 

De ongelijke verdeling van de grond is in Brazilië is één van de grote sociale problemen.

De landproblematiek is het grote sociale vraagstuk, niet alleen voor de indiaanse volken, maar ook voor de miljoenen landloos geworden boeren (en eigenlijk ook voor de vele miljoenen arme stadsbewoners, die hun toevlucht namen tot de stad en leven in de favelas, de arme volkswijken).

Voor de indiaanse volken is het niet (toegang) hebben van (eigen) grond ook een cultureel probleem. Hoe kunnen de Pataxo Ha Ha Hae hun rituelen vieren en contact houden met hun voorouders als ze niet meer hun heilige berg, Monte Pascoal, mogen betreden?  Hoe kunnen de Yanomami hun mythen en verhalen over het tropisch regenwoud aan hun kinderen doorvertellen, als het bos gekapt wordt en de rivieren door kwik vervuild? 

De strijd om grond is dus onlosmakelijk verbonden met het kunnen behouden van de eigen indiaanse culturen.