Voorwoord | Inhoudsopgave | 1. Wat is datacommunicatie?

Inleiding

Zo'n tien jaar geleden maakte een aantal progressieve documentatiecentra en groepen uit de arbeidersbeweging de stap naar communicatie middels computernetwerken. In de loop van de jaren tachtig volgden andere maatschappelijke groepen binnen Nederland hun voorbeeld. Sinds het begin van de jaren negentig breidt hun aantal zich snel uit. Al deze groepen deden ervaring op met het politiek gebruik van datacommunicatie. Deze publikatie brengt een deel van die ervaring onder bredere aandacht. Bovendien plaatst ze de ontwikkeling van datacommunicatie in de bredere context van het netwerken als maatschappelijke activiteit en van veranderingsprocessen op het gebied van economie, politiek en cultuur.

Deze invalshoek maakt het boek bruikbaar voor individuen en organisaties die sinds kort van het medium datacommunicatie gebruikmaken of erover denken dat te gaan doen en benieuwd zijn naar de ervaringen van anderen die -- soms met vallen en opstaan -- zich de nieuwe technologie eigen maakten en in hun werkzaamheden inpasten. We hopen bovendien dat het boek door de beschrijving van zeer uiteenlopende toepassingen van datacommunicatie door maatschappelijke organisaties anderen inspireert tot eigen initiatieven. Daarnaast biedt het een breder publiek zowel een interessant overzicht van de politieke toepassingen van elektronische netwerken als een kritische blik op enkele maatschappelijke processen ten gevolge van de introductie van datacommunicatie.

Enige technische uitleg was nodig om dit boek begrijpelijk te maken, toch is het nadrukkelijk geen technisch boek. Over de techniek rond datacommunicatie zijn al genoeg handleidingen verschenen. We noemen er enkele in de literatuurlijst.


Naar het begin van dit hoofdstuk

Overzicht van de inhoud van dit boek

Hoewel de teksten in een boek nu eenmaal een vaste volgorde hebben, hoeven ze in dit geval niet allemaal in die volgorde gelezen te worden. Sommige teksten staan op zich. En voor wie wat wil zappen en hier en daar een stukje lezen zijn er over het boek verspreid korte anekdotes en illustratieve voorbeelden, en iets langere stukken over specifieke onderwerpen. Zonder bijgeleverde cd-rom ligt hier een interactief en niet-lineair medium.

Hoofdstuk 1 geeft een overzicht van de verschillende vormen van datacommunicatie. Het legt uit wat een bulletinboard en een videotexsysteem zijn, wat voor netwerken er bestaan, wat de verschillende manieren zijn om van deze systemen gebruik te maken en welke hardware en software daarvoor nodig zijn. Het ontzenuwt ook enige misvattingen rond datacommunicatie. We raden leken op datacommunicatiegebied aan dit hoofdstuk om te beginnen in ieder geval globaal door te nemen, omdat verschillende begrippen hieruit later terugkomen. Als extra hulpmiddel staat er achter in dit boek overigens nog een jargonlijst met uitleg.

Hoofdstuk 2 behandelt in het kort de geschiedenis van het gebruik van datacommunicatie door maatschappelijke groepen in Nederland. Als context noemen we initiatieven elders op de wereld en de grote bijdrage van computerhobbyisten en hackers aan de verspreiding van kennis en de popularisering van het medium. Op ontwikkelingen die hier worden geschetst grijpen latere hoofdstukken terug.

Hoofdstuk 3, het titelhoofdstuk, kan na hoofdstuk 1 als tekst op zich gelezen worden. Het behandelt het verschijnsel netwerken in al zijn betekenissen: als werkwoord, als organisatievorm en als elektronische verbindingen. Het schildert bovendien in brede streken de technische infrastuctuur die elektronisch netwerken mogelijk heeft gemaakt, de verdere ontwikkeling daarvan en de veranderingsprocessen op het gebied van economie, politiek en cultuur door de introductie van elektronisch netwerken. Aan de orde komen onder andere de hype rondom de digitale revolutie, het paradoxale verschijnsel dat communicatie makkelijker wordt en informatie duurder, de geboorte van Kleine Broertjes en Zusjes, het persoonlijk worden van de politiek, virtuele gemeenschappen, de kloof tussen netgebruikers en anderen, initiatieven van onderaf, vercommercialisering en sturing door de overheid.

De hoofdstukken 4 tot en met 14 bevatten portretten van personen of organisaties die datacommunicatie gebruiken dan wel de faciliteiten daarvoor bieden. Ze kunnen in willekeurige volgorde gelezen worden, hoewel soms wat details uit vorige portretten bekend verondersteld worden. De volgende rij passeert de revue:

Ook de volgende hoofdstukken zijn los van de andere te lezen.

Hoofdstuk 15 verslaat een voor dit boek georganiseerde discussie over de vrijheid van meningsuiting op computernetwerken en bulletinboards, het recht op vooroordelen, de netiquette (net-etiquette) en hoe die (niet) wordt gehandhaafd, democratisch beheer door de gebruikers of dictatuur van de systeembeheerder en manieren om onwelgevallige berichten te weren uit je elektronische postbus.

Hoofdstuk 16 gaat in op nieuwe contactmogelijkheden die internationale computernetwerken bieden en op beperkingen, nieuwe problemen, mogelijkheden en verschijnselen die zich daarbij voordoen.

Hoofdstuk 17 behandelt het versleutelen van elektronische gegevens. Voor bedrijven en individuen is dit een noodzaak waar het gaat om vertrouwelijkheid en privacy, voor overheden een gevoelig verlies aan macht. Politiek een heet hangijzer dus en dat zal het nog wel even blijven. Goede encryptiesoftware is intussen wijdverbreid.

Hoofdstuk 18 zet wat mogelijkheden op een rijtje voor enerzijds het gebruik van datacommunicatie bij politiek activisme en anderzijds het actievoeren rond het thema datacommunicatie.

De appendices bestaan uit een stuk waarin tips voor beginners van diverse geïnterviewden en anderen bij elkaar zijn gezet, een lijst met een aantal nuttige adressen, telefoonnummers en netwerklocaties, een literatuurlijst met een paar handleidingen, naslagwerken en enkele boeken over de maatschappelijke kanten van datacommunicatie en ten slotte een lijst met computerjargon om tijdens het lezen van dit boek je vinger bij te houden. De woorden die je kan opzoeken in deze lijst staan door het hele boek heen vet weergegeven.