6. XS4ALL: communicatie voor de massa | Inhoudsopgave | 8. Noticias: alternatieve nieuwsdienst

7. Activist Press Service: informatie moet stromen

"We dachten dat we aardig draaiden, maar toen begon de Golfoorlog." In 1990 gebruikte het radicale bulletinboard APS een oude XT met een harde schijf van twintig megabyte. Tot het internationale nieuwsnetwerk het systeem overspoelde. Het aantal protestacties in de VS was bijna niet meer te tellen, en ook uit Europa, Canada en Australië stroomden de verslagen van demonstraties, bijeenkomsten en blokkades met megabytes tegelijk binnen. Protestbewegingen uit grote delen van de wereld hielden zich van elkaars activiteiten op de hoogte. Voor het eerst kon ook de Nederlandse alternatieve pers er verslag van doen.

Het machinepark van de Activist Press Service in Amsterdam is sindsdien uitgebreid tot twee computers, eentje met een tachtig megabyte schijf en eentje met vierhonderd megabyte: de ene is een gratis toegankelijk lokaal bulletinboard en via de andere kunnen gebruikers tegen een gering bedrag e-mail versturen, nieuws en andere berichten ontvangen van en versturen aan zowel Internet als de APC-netten en deelnemen aan de groepsdiscussies op deze netten. Voor rechtstreeks ronddwalen op Internet of andere netten kun je er niet terecht -- maar je hoeft je er dan ook niet in te verdiepen hoe dat moet. APS richt zich op groepen met weinig geld die zonder veel poespas over deze faciliteiten willen beschikken.

Vier mensen startten in augustus 1990 Activist Press Service. Hun achtergronden lagen bij de Amsterdamse kraakbeweging, de Shell-uit-Zuid-Afrikacampagne, antimilitarisme en dergelijke. Ze kozen voor een informatienetwerk gebaseerd op computercommunicatie, vanuit het idee dat dit op den duur de meest praktische en snelle manier van communiceren zou zijn voor progressieve groepen. En omdat er al veel nieuws op die manier beschikbaar was. De oriëntatie was vanaf het begin internationaal.

In 1989 hadden ze voor het eerst kennisgemaakt met Internet, op de door Paradiso en mensen van Hack-Tic georganiseerde Galactic Hacker Party. Daar opgestelde machines waren verbonden met dit internationale netwerk. "We zagen dat er een hele hoop informatie beschikbaar was die juist voor progressieve mensen van belang is", zegt Gert van Velzen, een van de oprichters en ex-medewerker van APS. Hij noemt het nieuws- en discussienetwerk Usenet, een platform binnen Internet. Het is misschien wel het grootste wereldwijde openbare forum. Iedereen mag erop posten. De onderwerpen zijn verdeeld over 'newsgroups'. Een daarvan is misc.activism.progressive: berichten die, vooral Amerikaanse, activisten rondsturen. Veel over de VS natuurlijk, ook heel wat uit Zuid- en Midden-Amerika, wat minder uit Europa, Australië en de rest van de wereld. Een ruime interpretatie van 'progressive' resulteert in megabytes per week die gebruikers via APS kunnen ontvangen, waarop ze kunnen reageren of waaraan ze hun eigen berichten kunnen toevoegen. Activisten en geïnteresseerden verspreiden zo hun oproepen en nieuws en bediscussiëren uiteenlopende onderwerpen in een publiek forum met deelnemers in grote delen van de wereld. Een kleine steekproef uit de honderden berichten in een willekeurige week (half december 1993) suggereert enigszins de breedheid in thema's. Ze omvat vrouwenstudies, een Zweeds seminar over Oost-Timor, anti-vakbondsactiviteiten door Pepsi Cola, politieterreur in Turkije, kritiek op het Amerikaanse Somaliëbeleid, Greenpeaceactiviteiten, verkiezingen in El Salvador, huidkanker bij dieren door het verminderen van de ozonlaag, Mandela's toespraak bij het aanvaarden van de Nobelprijs, artikelen van zowel Noam Chomsky als de RAF en de mededeling waar de teksten van VN-resoluties on line staan.

De koppeling tussen de Hacker Party en het Internet liep via het computersysteem van de Universiteit van Amsterdam. Ook later maakten APS en Hack-Tic daar nog een tijd gebruik van -- tot ze hun eigen Internetaansluiting hadden. Gert: "Wij zaten een beetje in de marge van de overcapaciteit van hun systeem te rommelen. We mochten niet overdag bellen, want dan zaten zij op het systeem. Wij konden 's avonds en 's nachts terecht. Maar dat was voor ons voldoende om het hele netwerk te exploreren." De contacten breidden zich uit: "NativeNet kwam erbij, over inheemse volkeren: Indianen, Aboriginals ... Nog weer later is daar New York Transfer bijgekomen. Dat is een nieuwsdienst in New York, vergelijkbaar met APS, alleen zijn zij actief bezig met nieuwsgaring. Zij hebben vooral contacten met Workers World, een beetje een marxistisch clubje." Uit Duitsland kwam veel antifascisme informatie.

Niet alleen Internet bleek interessant. Een juist voor politieke activiteiten minstens zo belangrijk wereldwijd medium voor nieuws en discussie is de Association for Progressive Communications, waarin netwerken als PeaceNet, GreenNet en GlasNet samenwerken. Gert: "Via Internet leggen we een verbinding met de PeaceNetcomputer in San Francisco, halen de spullen eraf en zetten er berichten van onze gebruikers op. Je betaalt daarvoor aan PeaceNet vijf dollarcent per minuut. Maar je mag als individuele APC-afnemer de informatie niet verder verspreiden, want de winkel in Californië moet blijven draaien." APS verspreidde de informatie juist wel, volgens het door haar gekoesterde principe van free flow of information. APC zag dat enige tijd door de vingers, maar hield uiteindelijk vast aan haar politiek van één vertegenwoordiger per land die het nieuws distribueert. In Nederland is dat Antenna, in Nijmegen. Na overleg met Antenna is er zomer 1994 een samenwerkingsverband tussen APS en Antenna ontstaan, waarbij de Internetuitwisseling van APS via Antenna loopt en de APS-afnemers tevens Antenna-afnemers zijn.


Naar het begin van dit hoofdstuk

Netwerken

Op een internationale conferentie van autonome groepen in Venetië legde APS contacten met mensen die later ECN zouden vormen, het European Counter Network. APS werd hiervan de Nederlandse tak. Een tijdlang stuurden radicale groepen uit onder andere Duitsland en Italië tweewekelijks berichten -- soms met een wat dogmatisch karakter: termen als 'gevangen kameraden' voor leden van de RAF. Persoonlijk heeft Gert daar niet veel mee op, maar hij beschouwt het als een uitdaging aan andere mensen om op hun eigen manier activiteiten te ontplooien. De houding van APS in deze weerspiegelt het netwerkideaal van een open communicatie: ze wil samenwerking met een breed spectrum van progressieve groepen. Dat kunnen anarchisten zijn, autonomen, radicalen, milieuactivisten of wie dan ook, zolang er maar werkbare afspraken zijn te maken. "In ieder geval geen fascisme, racisme en seksisme en geen scheldkanonnades", verduidelijken Willem Knoop en Simon van Leeuwen, twee van de drie huidige vrijwilligers die het systeem draaiende houden. "En geen politieke partijpropaganda."

In het ECN is inmiddels nogal de klad gekomen. Gert: "In Italië ontstonden onderlinge problemen. Het ECN-net was daar heel erg gesloten: sommige mensen werden niet toegelaten, omdat ze niet revolutionair waren." Ook de Duitse tak van ECN levert niets meer op. Eigenlijk wordt ECN alleen nog gevoed door het persbureau Newsdesk: een groep mensen in Amsterdam die politiek nieuws verzamelen en vertalen en via de vrije radio De Vrije Keyzer en APS verspreiden. Zo gaat er vanuit Nederland nog steeds nieuws naar contacten in Italië, ook naar mensen die wat meer buiten de ECN-club staan en die het over progressieve bulletinboards verspreiden. Je zou trouwens beter kunnen spreken van ICN, International Counter Network, want ook Amerikaanse en Japanse netwerken behoren inmiddels tot de afnemers van Newsdesk.

APS wisselt ook regelmatig berichten uit met het Belgische zuster-BBS Knooppunt in Gent en Nederlands eerste radicale bulletinboard De Zwarte Ster in Den Haag, onder andere over antifascisme, kraken en lokale politieke activiteiten -- en bijvoorbeeld Indonesië, waar De Zwarte Ster veel over heeft.

Een nieuw project is het al in een eerder hoofdstuk genoemde ANN, Ander Nieuws Netwerk, waarin de Aktiebank, Antenna, APS en Knooppunt samenwerken. Het moet een onderdeel worden van de Nederlandse tak van Usenet, waardoor de berichten een veel grotere nationale verspreiding krijgen en onder andere op universiteiten beschikbaar komen. Gert: "Zo kunnen mensen op de universiteit die nieuws te melden hebben dat er ook op zetten, studentenacties bijvoorbeeld."


Naar het begin van dit hoofdstuk

Faxen versus netwerken

Informatie verspreidt je via netwerken. De alomtegenwoordige fax is daarvoor duidelijk een minder geschikte machine. "Tijdens de Golfoorlog kregen we hele scheepsladingen faxen binnen", zegt Gert. "Toen konden we heel goed zien wat het verschil was tussen die twee. De elektronische informatie konden we zonder problemen heel Europa door verspreiden. Faxen konden we hoogstens onder een kopieerapparaat leggen en bij een aantal antimilitarische of anti-oorlogsclubs brengen." De faxen kwamen van antimilitaristische groepen overal in Europa. Die hadden tijdens de conferentie in Venetië opgepikt dat APS een soort persbureau wilde zijn, een idee dat nu verlaten is.

Gert ziet dat groepen die eerst faxten nu overstappen op e-mail. "Als je eenmaal weet hoe een telefoonverbinding gebruikt kan worden voor de verspreiding van informatie, krijg je in ieder geval iets van een netwerkconcept. De volgende logische stap is e-mail. Het is namelijk een stuk goedkoper en handiger. Als ik een mailtje ontvang dat ook interessant kan zijn voor iemand anders, kan ik dat zo doorsturen. Je ziet hier langzaam iets ontstaan waarvan het belang in de Derde Wereld al veel langer onderkend is. Vanaf halverwege de jaren tachtig zijn NGO's en politieke groepen daar (waaronder ANC en FMLN) in groten getale overgestapt op datacommunicatie, vooral Zuid-Zuid. Belangrijke redenen waren het gemak, de kosten, de slecht functionerende papieren post en de onderlinge netwerkmogelijkheden."


Naar het begin van dit hoofdstuk

Wereldbeeld

Wordt je wereldbeeld bepaald door wat je makkelijk via datacommunicatie binnenkrijgt? "Dat zou kunnen", meent Gert. "Ik merk bij mezelf dat ik daardoor steeds globaler ga denken. Lokale dingen verlies ik wat meer wat uit het oog en dat is niet goed. Misschien komt het ook doordat er de laatste tijd niet veel meer gebeurt. Op het gebied van actievoeren doe ik al een jaar of twee niets meer. Wat dat betreft zou ik er liever wel weer eens lokaler mee aan de slag gaan." Gert hoopt op verbetering door het Ander Nieuws Netwerk. Dan moet er misschien ook wel iets georganiseerd worden rond de toelevering, want veel activiteiten komen niet vanzelf on line. Dat er bijvoorbeeld nog steeds veel huizen gekraakt worden, zie je aan APS niet af. "Daar moet nog heel wat aan verbeterd worden", beaamt Gert, "maar op dit moment gaat alle energie naar het draaiende houden van het systeem."

Ook Simon oriënteert zich globaler. Hij merkt dat de vele internationale contacten die hij al had, met e-mail veel vlotter verlopen. Hij vindt het bijvoorbeeld een kick om zo te communiceren met een bevriende milieuactivist aan het Instituut voor Microbiologie in Nizjni-Novgorod, het vroegere Gorki, aan de monding van de Wolga. Simon: "Telefoneren werkt anders: je wisselt een paar beleefdheden uit, je hoort je eigen stem echoën." Nog steeds verzorgt een aftandse centrale de telefoonverbindingen in dit voormalige voor buitenlanders verboden militair-industriële gebied, maar de datacomvoorzieningen zijn net als het Internet van militaire oorsprong en werken er uitstekend. Simon: "Vandaar glas(vezel)nost!"


Naar het begin van dit hoofdstuk

Andere vormen van activisme

Gevraagd naar andere vormen van activisme als gevolg van al die nieuwsstromen zegt Gert: "Mensen stimuleren elkaar. Je leest regelmatig verslagen van acties, bijvoorbeeld tegen het fascisme. Of wat er aan voorlichtingsmateriaal gemaakt wordt om uit te leggen wat het fascisme in Duitsland werkelijk inhoudt. Het is goed om zo kennis uit te wisselen. En je hebt een gigantisch bereik à la minute: dat leidt tot versnelling. Maar voor concrete acties is het beschikken over informatie niet voldoende. Je moet ook ter plekke zoveel mogelijk tegenkracht ontwikkelen. Het is toch altijd: 'think globally, act locally'. Tenzij je het bijvoorbeeld hebt over regeringen waarop je van elders druk wilt uitoefenen. Rond mensenrechten kan ik me dat voorstellen." Hij illustreert het effect van het grote bereik met een verhaal over Wam Kat, die als vredesactivist in ex-Joegoslavië een internationale oproep op computernetten plaatste voor bepaalde medicijnen voor Sarajevo. Binnen enkele uren meldde zich een Amerikaans bedrijf dat ze kon geven en binnen een dag waren er een helikopter en een piloot beschikbaar om ze te brengen.


Naar het begin van dit hoofdstuk

Selectie

De informatie op de netwerken met hun miljoenen gebruikers is onafzienbaar. Er dienen selectiecriteria gehanteerd te worden. Gert: "Het moet voor progressieve mensen interessant zijn: actienieuws, achtergrondinformatie. Er komt een breed spectrum aan informatie binnen, waarvan APC-nieuws wel het meest liberaal is, wel progressief maar niet echt radicaal." Ze lezen wel veel van de binnenkomende informatie, maar om àlles te bekijken is ondoenlijk. "Het is erg moeilijk om er berichten uit te gooien, als er bij een bepaalde bron af en toe wat maffe dingen tussen zitten. Er komt te veel en het wordt alleen nog maar meer. Daarom voorzie ik in de toekomst een steeds grotere chaos." Een progressieve identiteit zal uiteindelijk afhangen van de bronnenkeuze, meent hij. "Vele megabytes per dag op het Usenet worden gewijd aan pornografie, aan plaatjes van blote vrouwen en kinderen en weet ik veel. Daar hebben wij absoluut niks mee te maken. En PeaceNet is wel niet echt radicaal, maar dat willen we graag beschikbaar stellen, omdat er vaak gedegen achtergrondinformatie op staat."

Tot begin 1993 haalde APS het nieuws voor een groot deel zelf van netwerken en stelde het beschikbaar op haar bulletinboard. Het enige dat gebruikers konden doen was de berichten naar hun eigen machine halen en lezen en zelf berichten op het bulletinboard zetten. Dat is nu veranderd. Voor een klein bedrag per maand -- variërend van vijftien gulden voor arme groepen tot maximaal honderd gulden voor massamedia -- kunnen ze nu via een van de machines van APS wereldwijd hun e-mail versturen en ontvangen en deelnemen aan zelfgekozen conferences van zowel Usenet als APC. Voor de gebruikers is dit laatste een voordeel en een nadeel. Het grote voordeel is natuurlijk de actieve betrokkenheid die mogelijk is. Verder zijn ze enerzijds minder afhankelijk van de keuzes van de systeembeheerders, anderzijds verplicht zelf meer tijd te steken in de selectie van berichten. Want lang niet alle berichten binnen het grote aanbod van conferences zijn voor iedereen bruikbaar. "De meeste tijd ben je bezig met het schiften van het nieuws", zegt Willem.

Ondertussen blijft op de andere APS-machine het bulletinboard voorzien in gevarieerde berichtgeving van gebruikers en APS-medewerkers. Met name Newsdesk plaatst de laatste tijd veel materiaal, vaak van internationale netten of buitenlandse publikaties en vertaald in het Nederlands. Enkele van de onderwerpen in juli 1994: El Salvador: de terreur gaat door, Wie is Berlusconi?, USA: Diverse berichten, Turkije: nieuwe pro-Koerdische partij, Tekst over links in Europa, Groep CD'ers start inlichtingendienst, Is Het Hier Oorlog?: oproep wandeltocht 1994, Borssele, International Deserters Network (ex-Joegoslavië), Ingezonden brief van Koerden naar aanleiding van ongeregeldheden bij de Duitse grens, Amazing Stroopwafels in het Beatrixpark!, Verklaring van het EZLN (Mexico) en Sociale databank Nederland opgericht. Hoewel ook het bulletinboard als openbaar medium discussiemogelijkheid biedt, wordt daar veel minder gebruik van gemaakt dan op de grote netten. Misschien komt dat onder andere doordat rechtstreeks contact met de betrokkenen vaak niet mogelijk is, namelijk wanneer het elders verzamelde en vertaalde berichten betreft.

APS ontvangt door al zijn activiteiten een schat aan materiaal, waarin mensen misschien later dingen willen opzoeken. Over de afgelopen tweeënhalf jaar (daarvoor is het weggegooid) zijn al zeven backuptapes van 250 megabyte gevuld. "Niet echt toegankelijk", zegt Gert. "Een bepaald onderwerp staat de ene keer in deze area en de andere keer in die, doordat er weer eens een reorganisatie is geweest. Het is erg moeilijk om daar gericht in te zoeken."


Naar het begin van dit hoofdstuk

Kennisverspreiding

Net als bij XS4ALL waren de eerste gebruikers van APS vooral mensen die al wat ervaring hadden met computers en datacommunicatie. Individuen, soms aangesloten bij organisaties. Nu het gebruik breder is -- er zijn landencomités aangesloten, het Landelijk Anti-kernenergiearchief, de Landelijke Studentenvakbond, verschillende bladen -- zien de vrijwilligers van APS zich geconfronteerd met nieuwe taken. Vooral voor de nieuwe mogelijkheden, e-mail en abonnementen op nieuws, zijn ze er al tientallen keren op uit geweest om communicatieprogrammatuur te installeren en de werking daarvan uit te leggen. Meestal betreft het een 'mailerprogramma', eigenlijk een pakket van pro-gramma's. Je kunt er je elektronische post en nieuws mee afhandelen. Het belt automatisch APS, verstuurt je klaargezette berichten en haalt toegestuurde berichten op. Het scheelt op den duur aanzienlijk in je telefoonrekening, doordat je niet meer on line allerlei commando's hoeft in te tikken en in het systeem hoeft rond te zoeken.

De uitleg aan de nieuwe lichting gebruikers, mensen die amper iets van computers weten, moet soms echt bij het begin beginnen. Gert: "Dat vind ik heel erg moeilijk. Maar het is ook wel weer eens goed voor jezelf om wat contact met de werkelijkheid te hebben. Ik concentreer me altijd op de mensen binnen een organisatie die het redelijk snappen, in de hoop dat zij het weer aan andere mensen kunnen laten zien. Door te doen en te kijken wat er gebeurt leer je het toch het beste." In de praktijk geven mensen de kennis binnen organisaties lang niet altijd goed door. "Afgelopen augustus (1993) kreeg ik regelmatig telefoontjes van mensen die helemaal vastzaten omdat degene die het wist op vakantie was." Af en toe bellen de APS-medewerkers zelf als ze problemen vermoeden. Willem toont een stapel floppen met niet opgehaalde post -- voorlopig even van de harde schijf gehaald, anders loopt die vol. "Soms blijkt dat iemand de kennis niet heeft overgedragen of dat er problemen zijn met de software." Gert: "Ik verwacht dat er in de toekomst steeds meer dingen van e-mail af gaan hangen en dan zullen mensen toch wel een beetje gedwongen worden ermee te werken."


Naar het begin van dit hoofdstuk

Beginners

Tips voor beginners? "Over het algemeen hebben mensen moeite om te bevatten dat een computer geen statisch apparaat is", zegt Gert. "Hun concept van post is een stuk papier: 'Als ik een brief verstuur, is die weg.' Terwijl je met een computer eindeloos kunt kopiëren. Mensen moeten nog doorkrijgen dat al die informatie kan stromen, dat je allerlei kanalen kunt verzinnen om nieuws door te laten stromen." Hij geeft dan ook de tip een paar boeken te lezen die iets over de concepten vertellen, zoals Communications for Progress, The Internet Companion en The World at your Keyboard. En een mailerprogramma is vaak heel handig, een groot deel van de communicatie verloopt dan automatisch.

De meest gezonde instelling tegenover computers is volgens hem: wees niet bang dat je dingen verkeerd doet, probeer gewoon iets. "En ga te rade bij iemand die het wel snapt. Er zijn nog steeds mensen die zich daarvoor generen, terwijl dat onzin is. Ik heb ook vaak dingen moeten vragen aan mensen die het wel wisten. Die vonden het altijd prima om iets uit te leggen, want hoe meer mensen ermee aan de slag gaan, hoe beter." Als ze het bij APS niet weten, vragen ze het weer aan anderen -- aan Hack-Tic bijvoorbeeld.