7. Activist Press Service: informatie moet stromen | Inhoudsopgave | 9. HIVNET: democratisering van medische kennis

8. Noticias: alternatieve nieuwsdienst

In de Latijns-Amerikaanse samenleving komen steeds meer thema's aan de orde die in Europa al een hele geschiedenis hebben. Maar de nieuwsstroom via bijvoorbeeld landencomités en bladen loopt vooral van Latijns Amerika naar Europa. Er is behoefte aan een alternatieve nieuwsdienst van Europa naar Latijns Amerika, meenden een aantal Latijns-Amerikanen in Amsterdam. Het leek enorm ingewikkeld en bijna utopisch. Toch zijn ze gewoon begonnen, en stap voor stap kwam het project tot stand. "We leerden met een e-mailprogramma werken. We konden mail sturen naar iemand in Amsterdam, later naar Italië en Spanje", zegt Pablo Ugarte, een van de initiatiefnemers. "Opeens kregen we een mailadres in Argentinië. We konden vragen: 'Weet je iets over andere netwerken in Argentinië?' Van het een kwam het ander, en opeens was het mogelijk."

Noticias bestaat nu uit vier Latijns-Amerikanen -- drie Spaanssprekend en een Portugeessprekend -- en een Italiaanse, die in Amsterdam een alternatieve nieuwsvoorziening tussen Europa en Latijns Amerika runnen. Noticias begon eind 1992 als een groep die vooral informatie over Latijns Amerika van het politieke bulletinboard APS haalde, vertelt Pablo. Ten behoeve van landencomités, bladen en Radio Corazon, een door Pablo verzorgd tweetalig programma op de vrije Radio Honderd in Amsterdam. Het was eenrichtingsverkeer vanuit Latijns Amerika. Eigenlijk zou het leuk zijn iets terug te geven, vonden ze. Bij een bezoek aan Latijns Amerika in 1992 hadden ze ontdekt dat steeds meer thema's waarover in Europa gesproken wordt, ook daar in zwang raakten. Pablo: "Vroeger ging het daar over revolutie en klassenstrijd. De laatste jaren komen er ook andere thema's bij. Medewerkers van NGO's of van politieke organisaties of studenten willen steeds meer weten over onderwerpen als ecologie, EU, racisme en fascisme, AIDS en vrouwenbeweging. Of hoe jongeren hier in Nederland of Europa leven en wat ze doen." Ook onderwerpen die vroeger enigszins taboe waren, zoals de homobeweging, zijn nu aan de orde. Er wordt meer over gepraat en homo's proberen zich te organiseren. De Latijns-Amerikaanse samenleving vertoont steeds meer gelijkenis met die in Europa, merken ze. "Er is daar behoefte aan informatie over de ervaringen hier. De officiële persbureaus laten het in dit opzicht echter afweten", constateert Pablo.

Een mooi en vaag plan ontstond: we gaan informatie sturen. "Het was zo'n gek idee: we gaan communiceren met mensen in Latijns Amerika. Mensen hebben daar geen computers, dachten we, geen datacommunicatie." Ze hadden toen nog niet gehoord over de tweeduizend bulletinboards die Buenos Aires bijvoorbeeld telt, of APC-knooppunten in verschillende Latijns-Amerikaanse landen. "We hadden zelf alleen maar een oude XT. We wisten niet dat Internet bestond, of Fidonet." Het idee bleek goed te passen in het project van APS om zich via Hack-Tic aan Internet te koppelen. "Langzaam is het op gang gekomen. We zijn gaan bestuderen hoe het Internet en APC in elkaar zaten, welke organisaties in Latijns Amerika van deze netten gebruikmaakten. Daarna installeerde iemand van Hack-Tic hier het mailprogramma Waffle." Van het een kwam het ander. Er voegden zich nog een paar mensen bij het project, de eerste artikelen werden alvast geschreven. Iemand stond hun voor onbepaalde tijd een betere computer af, en met geleend geld vervingen ze het oude twaalfhonderd baud modem door een snelle 14K4 (= 14.400 baud), wat aanmerkelijk scheelt in de telefoonkosten als je veel materiaal verstuurt.


Naar het begin van dit hoofdstuk

De eerste mailing

In november 1993 was het zover: de eerste mailing kon het net op. Thema's in het eerste bulletin waren onder andere prostitutie van Latijns-Amerikaanse vrouwen in Duitsland, gebaseerd op de ervaringen van Dominicaanse, Venezolaanse en ook Filippijnse vrouwen met repressie, ziektes en illegaliteit; de opinies van een activiste van Act Up! die bij de AIDS-conferentie najaar 1992 in Berlijn was; antimilitarisme en totaalweigeren in Nederland; Tsjernobyl en de toenemende salonfähigheid van kernenergie in Europa en een Latijns-Amerikaans vrouwennetwerk (nog zonder e-mail) in Europa dat projecten in Latijns Amerika steunt.

Sindsdien verstuurt Noticias haar bulletins als een maandelijkse mailinglist aan een snel groeiend aantal abonnees (tweehonderd in juli 1994) en aan netwerken. De medewerkers schrijven zelf artikelen of nemen artikelen over die ze zo nodig in het Spaans vertalen en sinds kort in het Portugees. Ze maken daarvoor gebruik van elektronische bronnen, waaronder netwerken als Comlink Antifa uit Duitsland, van papieren bladen als NN, Casablanca (inmiddels ter ziele), Lekker Fris en Konfrontatie (inmiddels ook opgeheven) of van knipsels uit NRC en de Volkskrant. Ze krijgen ook veel bladen van allochtonen: het blad van een Turkse organisatie, de Allochtonenkrant uit Utrecht en verschillende bronnen over de positie van allochtonen in Nederland, Duitsland en Frankrijk. Pablo: "We zijn buitenlanders hier en voor ons is het belangrijk wat er in Duitsland of Frankrijk met extreem rechts gebeurt en met racisme en fascisme. Dat is ook voor mij persoonlijk van belang. En zo kunnen ze in Latijns Amerika te weten komen dat het hier niet allemaal goud is. Van onze groep zijn mensen ook buiten Noticias bezig met antiracisme en vluchtelingen." De positie van Latino's in Europa is dan ook een terugkerend thema, naast het brede scala aan onderwerpen dat links en alternatief hier bezighoudt -- tot De Digitale Stad en de voorstellen voor encryptiewetgeving aan toe. Aangevuld met thema's die voor Latijns Amerika specifiek van belang zijn, zoals de politiek-economische verhoudingen tussen de EU en Latijns Amerika. Een recent voorbeeld betreft de prijzen en quota van bananen.

De eerste bulletins gingen alleen naar abonnees. Al snel nam de belangstelling zo toe dat de APC-netten er voor hun eigen gebruikers een conference van maakten die onder de naam Noticias.europa de wereld rondgaat. Dit ontlast Noticias van het apart versturen van haar bulletins naar alle geïnteresseerde APC-gebruikers. Onder de belangstellenden bevinden zich individuen, kranten en tijdschriften die artikelen overnemen of als bron gebruiken, NGO's, Latino's in de VS die zich met Europa bezighouden en in Argentinië ook regeringsvertegenwoordigers.

Van overal komen de reacties binnen. Mensen sturen post (op papier en elektronisch), uit Canada kwamen krantenknipsels en uit Uruguay stuurde iemand een tijdschrift op floppy. Veel mensen sturen ook artikelen die niet over Europa gaan en dus buiten het kader van Noticias vallen. Noticias stuurt ze niettemin door naar adressen waar ze belangstelling ervoor verwacht. Veel reacties riep een lang artikel over het Grenshospitium op, geschreven door het Autonoom Centrum, een groep in Amsterdam die zich onder andere inzet voor vluchtelingen. De reacties kwamen met name uit Argentinië en Uruguay. Men vond het schokkend hoe vluchtelingen hier behandeld worden. Mensen hadden het idee dat in Europa mensenrechten ontzettend belangrijk zijn en dat dit soort dingen er niet gebeuren. Iemand uit Uruguay vond dat er iets gedaan moest worden vanuit andere landen. Hij stelde voor een kaartenactie te beginnen. Ook meldden zich elektronisch nieuwe medewerkers aan: Latino's in Berlijn, Hongarije en Canada. "We gaan proberen iets met ze te coördineren", zegt Pablo. "Zo zouden we misschien zelfs tweewekelijks kunnen publiceren."


Naar het begin van dit hoofdstuk

Netwerken

Vooral in de beginfase kwam het voor Noticias aan op het leggen van contacten. Elektronische post was daarbij erg handig. Voortbouwend op de erfenis van het Midden-Amerika Informatiecentrum Ultimatum, waar Noticias min of meer uit is ontstaan, breidden ze bestaande contacten in Latijns Amerika uit. "We praatten met NGO's in Latijns Amerika die gebruikmaken van netwerken, of zelf een APC-node exploiteren, en die het nieuws weer kunnen distribueren. Dat gaat allemaal via e-mail." Ze legden ook contacten op congressen waar mensen uit Latijns Amerika zijn. "We vroegen of ze de informatie verder konden verspreiden, of ze tijdschriften wisten die onze informatie kunnen gebruiken en waaraan ze haar kunnen doorgeven." Zo krijgt bijvoorbeeld een tijdschrift in Costa Rica zonder e-mailadres de bulletins via tussenpersonen die daar wel over beschikken en stuurt het Newyorkse radicale blad Love and Rage ze door naar hun van e-mail verstoken collega's van Amor y Rabia in Mexico. De redacteuren in Mexico werken hard aan een sociaal netwerk van anarchistische en antifascistische organisaties in Latijns Amerika, vooral gericht op politieke, sociale en culturele problemen.

Noticias beperkt zich niet tot het louter wegsturen van materiaal. Ze wil graag van de ontvangers horen wat ze willen hebben. "Wij zeggen altijd: als jullie iets nodig hebben over een thema, bijvoorbeeld biotechnologie, waarover in dit bulletin niets staat, kunnen we dat leveren, en vrij snel: we vertalen een artikel of schrijven er zelf een en jullie hebben de informatie binnen een week."

Het tot stand brengen van al deze contacten, dit netwerken, heeft zijn invloed op de berichtgeving deze kant op. Niet alleen krijgt Noticias Love and Rage nu elektronisch. Ze ontvangt ook nieuwsgroepen uit onder andere Argentinië, Uruguay en Chili, mailinglisten van Latino's in de VS en de Spaanstalige activistennieuwsbrief Active-AL, pas opgericht in Argentinië en vergelijkbaar met het Engelstalige misc.activism.-progressive uit de VS. De informatie stelt Noticias hier beschikbaar aan bladen, landencomités en andere belangstellenden. "Er gebeuren in Latijns Amerika dingen waarvan wij vinden dat ze gezegd moeten worden", motiveert Pablo deze activiteit. "Sinds het daar democratieën zijn, lijkt ten onrechte alles in orde. Er zijn nog steeds militairen die voor de rechter zouden moeten komen of militairen die geen democratie willen. Er worden mensen vermoord. We weten onder welke omstandigheden mensen nog steeds moeten leven in Latijns Amerika. Er zijn ook 'kleine revoluties', mensen op het platteland die ontzettend arm zijn en land kraken of zoiets. Dat verneem je niet via de gewone media en dat nieuws krijgen wij wel. Er is informatie van NGO's, van activisten, van politieke organisaties, van alternatieve journalisten. We willen de ontwikkelingen van links volgen: in El Salvador, in Chili of met de Partij van de Arbeid in Brazilië. Op een andere manier kan dat bijna niet. Voor ons is het belangrijk om te weten wat de verschillen zijn. Ja, voor sommigen is de revolutie afgelopen, maar er zijn groepen die nieuwe ideeën hebben, of die doorgaan met de guerrilla, zoals in Columbia. Daarover is veel discussie in Latijns Amerika."

En verder zijn er natuurlijk de eerdergenoemde onderwerpen als vrouwenbeweging, ecologie of homobeweging. Bovendien houdt Noticias bij wat er verschijnt over de ontwikkeling van Latijns-Amerikaanse computernetwerken. De laatste tijd verschuift ze haar activiteiten naar het inventariseren van nieuwsbronnen in Latijns Amerika; de ontwikkelingen op netwerkgebied gaan snel en er komt al zoveel nieuws binnen.

Archivering van de binnenkomende informatie is enigszins een probleem. "We proberen het beperkt te houden." Van de nieuwsgroepen die ze krijgen, wissen ze veel. Het programma Waffle creëert subdirectory's waarin het berichten en brieven naar thema opbergt. Maar verder gaat het niet, je kunt niet zoeken op trefwoord of teksten combineren. Op dit moment beperkt Noticias de opslag tot Waffle en bewaren op backuptape. Later zal ze misschien een archiefprogramma gebruiken. "Maar ook zo'n programma voorkomt niet dat er op den duur ruimtegebrek ontstaat", relativeert Pablo.


Naar het begin van dit hoofdstuk

Activisme

Deze vorm van activisme is een heel andere dan ze gewend waren. "We zijn bezig met computers in een hokje. Je krijgt op deze manier snel het idee dat je de wereld niet verandert. Je geeft een bijdrage aan andere clubjes, aan mensen in Latijns Amerika, waardoor zij meer te weten komen over Europa. Maar het is niet hetzelfde gevoel als vroeger: actief zijn met demonstraties of acties. Dit project is echt anders, het gaat over communicatie en dan moet je een goed en gevarieerd produkt aanbieden." Pablo vindt het moeilijk om vanuit Nederland te zeggen of deze uitwisseling inderdaad tot nieuwe vormen van activisme zal leiden, tot activiteiten van comités en groepen activisten. "We voelen ons activisten in die zin dat we met informatie discussies kunnen stimuleren. Je ziet dat computernetwerken in Latijns Amerika steeds belangrijker worden, omdat ze een democratisch ontmoetingspunt worden, onafhankelijk van de grote pers." En toen Pinochet deze zomer Europa bezocht was het Noticias die een bericht daarover zoveel mogelijk verspreidde en er zo aan bijdroeg dat dit bezoek niet onopgemerkt kon plaatsvinden.


Naar het begin van dit hoofdstuk

Wereldbeeld

Niet iedereen heeft toegang tot datacommunicatie. Betekent dat dat je wereldbeeld vooral wordt bepaald door de informatie die on line beschikbaar is? "Voor mij is er niet zoveel veranderd", meent Pablo. Hij leest ook volop kranten en tijdschriften op papier. En natuurlijk is er een overlap in thema's. "Het soort informatie dat in Konfrontatie staat, staat vaak ook in de netwerken. Je kunt er ook Greenpeace-informatie krijgen of andere minder radicale info, of het Derde-Wereldpersbureau IPS dat heel veel nieuws na twee weken gratis beschikbaar stelt."

Maar bijvoorbeeld een onbekende groep in Guatemala die niks van computers weet, die blijft onbekend? "Dat kan een probleem zijn", beaamt hij. "Je gaat er meer over denken. Het begint altijd met de mogelijkheid om te communiceren met computers. Die informatie krijg je sneller. Een briefwisseling is vaak lastig, of te duur voor ons, net als een abonnement op tijdschriften. Datacommunicatie kan een uitgang naar de wereld zijn, maar ook een te specifieke manier." Hij verwacht wel dat ze binnen het bereik van steeds meer mensen komt. Zoals gezegd, de ontwikkelingen gaan snel in Latijns Amerika. Hij geeft nog een voorbeeld: "Er zijn in Costa Rica linkse, open, vrije mensen, die daar een niet-commercieel BBS willen beginnen. Ze zijn hier gekomen voor informatie. Die mensen zijn nu enthousiast."

Ten slotte, wat hem zelf betreft: "Je voelt je een beetje in Latijns Amerika, je kunt je eigen taal gebruiken en je voelt je betrokken bij wat er daar gebeurt."


Naar het begin van dit hoofdstuk

Techniek voor beginners

Is het wel mogelijk, dachten ze een jaar geleden nog bij Noticias. Twee van de toen nog vier deelnemers wisten vrijwel niets van computers, ze konden zelfs amper met WP overweg. "Het kostte veel tijd om het te leren aan de anderen. En dat is belangrijk, want het is een computerproject. Dat kan niet onder de verantwoordelijkheid vallen van maar twee mensen." "Tot nu toe gaat het wel goed. We hadden nooit haast. We hebben ook veel fouten gemaakt." Daar gunnen ze zich ook de tijd voor. Vaak is het een kwestie van uitproberen, en als het niet lukt is er gelukkig een -- bij dit soort projecten onmisbaar -- sociaal netwerk: "Mensen van APS, van Hack-Tic, van Newsdesk, computerfreaks, mensen uit de kennissenkring die eens wat uitleggen."

Pablo beschrijft hoe hij eens een bestand in Waffle probeerde te veranderen en het helemaal verknalde. "Gelukkig kon iemand van APS het repareren. Dan voel je je een beetje stom. Er is een grens aan het experimenteren, maar je weet niet waar die ligt. Na verloop van tijd krijg je wel een idee van wat je wel en niet kunt doen. Ik denk dat de praktijk toch de beste manier is om het te leren."

Wat zouden ze andere beginners aanraden? "Als je aan Waffle dingen wilt veranderen is het beter om goed te begrijpen wat je doet", zegt Pablo. "Het is een vrij gecompliceerd programma. En je moet veel lezen, vragen stellen aan anderen; dat kan zelfs elektronisch, via de wereldwijde Usenetnieuwsgroep comp.bbs.waffle. Ik denk verder dat het belangrijk is gewoon te beginnen met mailen. Schrijven en vertellen wat je wilt doen. En vandaar meer contacten krijgen. Je idee wordt alleen maar duidelijk in de praktijk en in contact met anderen, met de hulp van anderen en door te onderzoeken. Ook is het belangrijk je contacten te onderhouden, regelmatig te pollen en regelmatig en snel antwoord te geven. En je moet informatie verspreiden, dus als je iets krijgt, moet je het ook aan anderen doorgeven. Als je bijvoorbeeld weet van het bestaan van een netwerk dat een ander niet kent, dan moet je dat doorgeven. Ook een belangrijke tip: wees selectief in wat je wilt krijgen. Dat scheelt tijd en geld. Je kunt op van alles en nog wat geabonneerd worden, maar daarna krijg je wel een aantal megabytes per keer dat je belt. En dat kost veel telefoontijd en ruimte in je computer. Je moet dan steeds meer moeite doen om hem schoon te maken en te houden."