Bezoek minister Pronk en de Molukken
door: Mariel Otten

Minister Pronk heeft afgelopen zomer een 8-daags bezoek gebracht
aan de Molukken. Hij deed daarbij de eilanden Ambon, Seram, Buru,
Ternate, Halmahera, Banda Neira, Kai, Aru en Tanimbar aan.
Tijdens het bezoek (van 28 juli tot 11 augustus) kondigde hij een
verhoging aan van de Nederlandse hulp aan deze provincie van 10
tot 30 miljoen gulden binnen enkele jaren. Op dit moment gaat nog
geen tien miljoen van de 182 miljoen guldens aan Nederlands
ontwikkelingsgeld naar de Molukken. De extra hulp (in feite een
ombuiging van het reguliere bedrag aan ontwikkelingshulp voor
Indonesia) moet ertoe bijdragen dat de Molukkers zich in plaats
van houtexploitatie gaan storten op de teelt van specerijen.
Pronk beschouwt het gebaar als een soort 'rehabilitatie'voor het
koloniale verleden, dat op de Molukken in tegenstelling tot hier
in Nederland wel is verwerkt, aldus de minister.
  
Milieu
Minister Pronk bleek onder de indruk van de toenemende 'openheid'
in Indonesia. Als voorbeeld noemde hij dat de Molukkers zelf het
probleem van de ontbossing aankaarten en het de desa-hoofden zijn
die het protest tegen de ontbossing organiseren. De desa-hoofden
hebben minister Harahap, van bosbouw, een brief gestuurd waarin
ze op grond van tien argumenten protesteren tegen de ontbossing.
Daar blijft het dan bij, want ook Pronk ziet in dat Indonesia de
inkomsten uit de houtindustrie hard nodig heeft.
Bij zijn bezoek aan het eiland Tanimbar stelde Pronk kritische
vragen over de in april van dit jaar aan PT Alam Nusa Segar
verleende konsessie voor de exploitatie van 164.000 ha, zo'n
dertig procent van het hele eiland. Zijn kollega-minister,
Hasjrul Harahap, van bosbouw, reageerde met de mededeling dat
'wij de bevolking niet laten kreperen door met de houtkap te
stoppen' (Jakarta Post, 09.08.91).
De ongebreidelde houtkap zorgt al enige decennia voor
export-inkomsten buiten de olie- en gassektor. Uit Indonesische
kranten zijn tegenstrijdige geluiden te beluisteren: enerzijds
looft Pronk de overheid voor haar bosbeleid, anderzijds
bekritiseert hij diezelfde overheid juist op haar onverantwoord
milieubeleid. Pronk heeft Indonesia speciale hulp aangeboden bij
verbetering van dat beleid. Het geld is bedoeld om de
milieu-inspektie te versterken door training van het personeel en
het ter beschikking stellen van apparatuur.
  
Armoede
Behalve onder de indruk van de 'openheid' was Pronk ook onder de
indruk van de armoede, met name onder de bevolking van de
krottenwijken bij Ambon-stad, waar naar schatting 50.000 mensen
leven, en onder de 'autochtone' bevolking op Buru en Seram. Met
'autochtone' bevolking bedoelt Pronk kennelijk de 'inheemse'
bevolking, bijvoorbeeld de Alfuren, waarvan de deplorabele
leefomstandigheden worden vergeleken met de Australische
Aborigenes. Van de (autochtone) Molukse bevolking leeft (volgens
Indonesische cijfers) veertig procent onder de armoedegrens tegen
20% op Java en Bali. Daarnaast wordt de Molukse bevolking
bedreigd door de komst van transmigranten, die thans al bijna de
helft van de totale bevolking uitmaken. Gedurende het vierde
Vijfjarenplan (1984-1989) werden onder het officieele programma
8.368 transmigranten naar de Molukken overgebracht. De eilanden
worden geexploiteerd, maar de Molukse bevolking profiteert niet
mee van deze 'ontwikkeling'. Zo uitte Pronk zorgen over de
toeristische exploitatie van de Molukse stranden die alles te
maken zou hebben met de behoefte aan buitenlandse deviezen en
weinig met de verbetering van de levensstandaard van de
plaatselijke bevolking.
  
Moluks verzet
De opmerking van Pronk in De Volkskrant van 13 augustus j.l.
'Niks heb ik gemerkt van de vrijheidsstrijd op de Molukken' zette
in de Molukse gemeenschap in Nederland kwaad bloed. Ingezonden
brieven waren het gevolg. Pronk baseerde de opmerking op het feit
dat niemand hem op het issue heeft aangesproken. Voor iemand die
onder de indruk is van de 'openheid' in Indonesia moet dit wel
een doorslaggevend argument zijn.
De Homeland Mission 1950, een organisatie die sinds 1985
jaarlijks voor de Verenigde Naties in Geneve de
mensenrechtenschendingen en de kwestie van zelfbeschikking voor
de inheemse volken op de Molukken aan de kaak stelt, vroeg zich
in een reaktie af wat minister Pronk denkt van het jaarlijks
protest op 25 april, waaraan steeds meer Molukkers deelnemen. Op
die datum, de herdenkingsdag van de oprichting van de RMS
(Republik Maluku Selatan, Republiek der Zuid-Molukken), wordt op
ceremonieele wijze de RMS-vlag gehezen. Dit jaar resulteerde de
aktie in vierhonderd arrestaties. De arrestanten werden
mishandeld. Het eiland Saparua werd gedurende de maand april
afgesloten van de buitenwereld. De namen van achthonderd
Molukkers kwamen in een verdachtenregister terecht. Leden van de
Homeland Mission benadrukken dat er onder de Molukse bevolking
veel kritiek is tegen het transmigratiebeleid en de groeiende
Javaanse dominantie op de Molukken. De gouverneur en sinds kort
zelfs de burgemeester van Ambon-stad zijn Javanen.
 
Geen inmenging
Tijdens het bezoek gaf Indonesia's minister van ekonomie,
financieen en industrieele zaken, Radius Prawiro, de beperkingen
van de 'openheid' aan: Pronk kan zich beter niet bemoeien met de
interne aangelegenheden van het land, 'Indonesia zal zich niet de
wet laten voorschrijven door de IGGI of welk donorland dan ook'
(De Volkskrant, 30.07.91). De Indonesiers nemen het Pronk
kennelijk kwalijk dat hij het doet voorkomen alsof het Nederland
is die het opneemt voor deze regio. De Indonesische overheid
kondigt echter al enkele jaren aan dat er meer aandacht zal komen
voor de ontwikkeling van oostelijk Indonesia.Overigens stelt ook
de Wereldbank zich, onder meer in het jaarrapport over 1990,
kritisch op tegenover het achterblijven van deze regio. Java met
ruim 60% van de totale bevolking neemt de helft van het BNP
(BrutoNationaal Produkt) voor rekening, terwijl het maar 7% van
het totaleoppervlak beslaat. Het Oostelijk deel van Indonesia is
over het algemeen dunbevolkt maar uitgestrekt en telt vele
natuurlijke hulpbronnen.
Terug in Nederland nam Pronk wraak en bleek zijn vertrouwen in de
Indonesische 'openheid' toch wankel: 'Er mag best diskussie zijn.
Andere Aziatische landen worden veel kritischer bejegend dan
Indonesia. Zij aksepteren dat en praten terug. Ze zeggen niet: je
mag geen kritiek hebben. Het Indonesische parlement loopt zo'n
jaar of twintig achter wat betreft het voeren van een dialoog op
voet van gelijkheid' (De Volkskrant, 13.08.91).
 
Bronnen: Jakarta Post, 08.08.91; 09.08.91; 12.08.91; Volkskrant,
30.07.91; 02.08.91; 09.08.91; 13.08.91; 15.08.91; 'From the
Peoples of the Moluccas - A Human Rights Appeal - A Statement for
Submission to the Ninth Session of the Working Group on
Indigenous Populations', Homeland Mission, Geneva, July
22-August 2, 1991; Onze Wereld, september 1991.