Oosttimorese voetbalspelers vragen asiel

Eind mei vroegen vier Oosttimorese voetbalspelers politiek asiel
aan in Australia. De voetballers waren in Australia om met hun,
door Bank Summa gesponsorde, team deel te nemen aan het
Arafura-sporttoernooi.
Twee spelers, Joao Ribeiro en Julio Rego, bereikten met goed
georganiseerde steun van Oosttimorezen in Darwin via Sydney de
Portugese ambassade in Canberra. Daar kregen zij Portugese
paspoorten. Op 30 mei kwamen zij in Portugal aan.
De beide voetballers verklaarden op een perskonferentie in
Australia dat zij in Oost-Timor op een verdachtenlijst stonden,
omdat zij deel hadden genomen aan de organisatie van de
demonstraties bij het Pausbezoek eind 1989.
Twee andere leden van het voetbalteam, Francisco Gama en
Francisco Lam, vluchtten naar het plaatselijke immigratiekantoor
in Darwin, waar zij politiek asiel aanvroegen.
De overige elf spelers aanvaardden in zeer emotionele staat de
terugtocht naar Dili. Dat gebeurde na een anderhalf uur durend
overleg met de Fretilin-vertegenwoordiger in Darwin, Alfredo
Fereira, vertegenwoordigers van het Australische ministerie van
immigratie en de Portugese ambassade en een Australische
advokaat. Alfredo Fereira verklaarde later dat de spelers
besloten hadden terug te keren omdat 'hun familieleden daar waren
en het hun land was'.
  
Reakties
Het incident bracht verschillende reakties bij de Indonesische
autoriteiten teweeg. De Indonesische konsul in Darwin noemde de
affaire 'een zaak die Indonesia in verlegenheid brengt'. Hij
stelde dat het van Jakarta af zou hangen of dergelijke bezoeken
in de toekomst toegestaan zouden worden en dat het incident de
goede betrekkingen tussen Australia en Indonesia schade
berokkende. De door Indonesia aangestelde gouverneur van Oost-
Timor, Mario Carrascalao, sprak het vermoeden uit dat het
incident te maken zou hebben met financieele problemen van de
spelers of zorgen over mogelijke werkeloosheid. In feite echter
verdienen de spelers een voor Oosttimorese begrippen zeer hoog
salaris van ongeveer honderdtwintig gulden per maand plus bonus-
uitkeringen. Daarnaast hebben velen ander werk.
De Indonesische minister van buitenlandse zaken, Ali Alatas, deed
het hele gebeuren af als een 'grap', terwijl de opperbevelhebber
van de Indonesische strijdkrachten, generaal Try Sutrisno, het
een 'familiehereniging' noemde. Vice-president Sudharmono nam de
affaire zo serieus dat hij de minister van jeugd- en sportzaken,
Akbar Tanjung, vroeg een onderzoek in te stellen. Laatstgenoemde
stelde dat 'het als een volslagen verrassing gekomen was. We
hebben ons nooit voorgesteld dat zoiets zou kunnen gebeuren'.
Intussen hebben de vier voetbalspelers het Internationale Rode
Kruis en Amnesty International verzocht al het mogelijke te doen
om hun familieleden tegen mogelijke represaillemaatregelen te
beschermen.
 
Bronnen: Northern Territory News, 30.05.91; Publico, 31.05.91;
Diario de Noticias, 31.05.91; Jakarta Post, 30.05.91, 31.05.91 en
3.06.91.
  ****************

Waarschuwing Belo: terreur in Oost-Timor

De rooms-katholieke bisschop van Oost-Timor, Ximenes Belo, heeft
op maandag 21 oktober j.l. tegenover het radiostation TSF in
Lissabon gewaarschuwd voor toenemende repressie in Oost-Timor
door het Indonesische bezettingsleger. De bisschop uitte de
waarschuwing in het licht van voorbereidingen voor een bezoek aan
Oost-Timor door een groep Portugese parlementariers in november.
Belo maakte gewag van 'enorme misbruiken tegenover het volk' in
een poging om protesten tijdens het parlementaire bezoek te
voorkomen. Belo zei dat de Indonesische bestuurders en troepen er
alles aan doen om de bevolking te intimideren, opdat de
internationale gemeenschap onkundig blijft van het Oosttimorese
verzet. 'De mensen worden gewaarschuwd niet te spreken en niet te
protesteren, omdat, als zij dit doen, zij worden gedood'.
Oost-Timor wordt sinds 1975 door Indonesia bezet en de
parlementaire missie is door de VN georganiseerd in de hoop dat
daardoor de voorwaarden kunnen worden geschapen voor een
politieke regeling van de kwestie. De VN erkennen de feitelijke
heerschappij van Indonesia over Oost-Timor niet.
 
Uit: De Volkskrant, 22.10.91.
*********

Portugese parlementariers bezoeken Oost-Timor
 
Begin november zal een delegatie van Portugese parlementariers
afreizen voor een bezoek van elf dagen aan Oost-Timor.
Onderhandelingen over de voorwaarden van dit bezoek vonden
gedurende een aantal jaren plaats onder auspicieen van de
Verenigde Naties (VN). Op 13 september werd een officieel
dokument van de VN ten behoeve van de Algemene Vergadering
vrijgegeven, waarin de tussen de Indonesische en Portugese
regering overeengekomen voorwaarden staan vastgelegd. Eind
september vertrok een voorbereidende missie bestaande uit Moreira
de Andrade (Portugees parlement), Francisco Ribeiro Telles (lid
Portugese VN-delegatie), drie personen van de VN en twee
Indonesiers (waaronder een vertegenwoordiger van het Indonesische
parlement) naar Oost-Timor.
 
Voorwaarden
Een van de meest opvallende punten in de overeenkomst tussen
Indonesia en Portugal is dat het bezoek tot doel zal hebben om
informatie uit de eerste hand te verzamelen en niet onderzoekend
van karakter is. De Portugese delegatie zal bestaan uit dertien
parlementariers, dertien ambtenaren en tien journalisten.
Indonesia mag eveneens tien journalisten aanwijzen die met de
parlementariers meereizen. Daarnaast zullen twaalf internationale
journalisten aangewezen worden, zes door Portugal en zes door
Indonesia. De Portugese parlementariers worden verder vergezeld
door vertegenwoordigers van de VN.
De leden van de Portugese delegatie hebben geen speciale visa
nodig. Het hoofd van de Portugese delegatie zal samen met de
vertegenwoordigers van de VN tijdens de overstap in Jakarta een
beleefdheidsbezoek brengen aan de voorzitter van het Indonesische
parlement.
 
Indonesisch scenario
 Oost-Timor-solidariteitsgroepen in Japan, Australia, Frankrijk,
Portugal, Canada, Engeland en Nederland hebben hun verontrusting
uitgesproken over de mogelijke repressie die plaatsvindt voor,
tijdens en na het bezoek. In de overeenkomst tussen Portugal en
Indonesia is opgenomen dat de Portugese delegatie vrij is wie dan
ook te spreken en dat personen die dat willen toegestaan wordt
met de delegatieleden te spreken. Verder staat vermeld dat geen
akties, inklusief akties met een veiligheidskarakter, ondernomen
mogen worden door de Indonesische autoriteiten welke werkelijke
of potentieele kontakten kunnen benadelen. Tijdens het bezoek kan
de delegatie wensen voor kontakten kenbaar maken, maar of die
gerealiseerd kunnen worden hangt van logistieke mogelijkheden af.
Er worden in de overeenkomst weinig garanties gegeven voor de
veiligheid van mensen die de Portugese delegatie ontmoeten of
zouden willen ontmoeten.
Bovendien wordt de overeenkomst door de Indonesische autoriteiten
geschonden. Zo zijn er sinds augustus nieuwe Indonesische troepen
in Oost-Timor geland. Het zou gaan om meer dan vijfduizend
soldaten (bataljons 212 en 330 en infantriebataljons 127, 164,
307, 414 en 612). Uit een rapport van de Indonesische
inlichtingendienst (december 1990), dat in september door het
Oosttimorese verzet naar buiten werd gesmokkeld, blijkt dat ruim
twee miljoen gulden extra uitgetrokken wordt voor operatie
'Elang' ('Kiekendief'). De kosten betreft de financiering van
speciale eenheden van de inlichtingendienst die in alle
distrikten operationeel moeten zijn. 
In een ander dokument dat door het verzet naar buiten is
gebracht, wordt melding gemaakt van speciale paramilitaire
eenheden. Deze eenheden worden opgeleid en ingezet om de
bevolking te intimideren en verzetskanalen bloot te leggen. Het
gaat om de volgende eenheden:
 * Regu Gelap, samengesteld uit ex-guerrilla's die gevangen zijn
genomen of zich over hebben gegeven. Doel van de eenheid is
Xanana Gusmao, vlak voor of tijdens het bezoek van de Portugese
parlementariers dood dan wel levend in handen te krijgen. Leden
van de groep zijn gedwongen deel te nemen onder bedreiging van de
dood.
 * Regu Railakan, samengesteld uit jongeren met de speciale
opdracht om terreur uit te oefenen en zoveel mogelijk verwarring
te provoceren en zaaien. Aan deze groep nemen ook Indonesische
soldaten deel.
 * Regu Ninja-Petrus (gemaskerde personen, die bekend door een
groot aantal moorden; in 1983/84 opereerden zij in Indonesia als
doodseskaders), samengesteld uit Indonesische soldaten die
patrouilleren in de straten van Dili en regelmatig
'huiszoekingen' uitvoeren. De leden zijn uitgerust met
automatische geweren, walky-talkies, nachtkijkers en geavanceerde
video-kamera's.
 Daarnaast zullen andere groepen gevormd worden, bestaande uit
verschillende personen, waaronder mensen uit West-Timor die bij
voorkeur het Tetum (Timorese taal) beheersen. Een speciale groep
zal voorzien worden van petjes, vlaggen en spandoeken die het
Fretilin-symbool dragen. Opzet is dat zij de delegatie welkom
heten onder het roepen van leuzen voor de aansluiting van
Oost-Timor bij Indonesia. Aan andere groepen nemen Indonesische
militairen deel. Hun missie is zoveel mogelijk verwarring te
zaaien en met de eerstgenoemde groep slaags te raken, zodat
Indonesische troepen in kunnen grijpen en leden van de Portugese
delegatie 'in veiligheid' gebracht moeten worden. Opzet van de
Indonesische scenario's die totnutoe bedacht zijn, is de
Portugese delegatie de indruk te geven dat de hele bevolking,
waarbij inbegrepen de aanhangers van het Fretilin, vrijwillig
voor integratie gekozen hebben.

Ondertussen worden in Oost-Timor regelmatig grootschalige
bijeenkomsten gehouden waarin de bevolking geintimideerd wordt.
Mario Carrascalao, de door Indonesia aangestelde gouverneur,
heeft zich herhaaldelijk tegen het bezoek van de Portugese
parlementariers uitgesproken. Tijdens een toespraak voor
vijfduizend in Indonesische dienst zijnde ambtenaren kondigde hij
een demonstratieverbod af: 'Demonstranten zullen te maken krijgen
met de Indonesische strijdkrachten. Zeg tegen uw familieleden dat
ze niet moeten demonstreren'.

Bronnen: 'Rencana Kebutuhan Biaya Operasi Elang' (Begrotingsplan
van de Operatie Elang), origineel dokument Indonesische
inlichtingendienst december 1990; dokument Algemene Vergadering
VN A/46/456, 13.09.91; Semanario, 21.09.91; Expresso, 14.09.91,
21.09.91; Publico, 11.09.91; Jakarta Post, 18.07.91, 30.08.91;
Tapol Bulletin, no. 107, oktober1991).
*****************
 
Ondervraging Portugese journalist
 
Mario Robalo, journalist van het Portugese weekblad Expresso,
werd op 16 augustus j.l. door Indonesische militairen ondervraagd
tijdens een bezoek van drie weken aan Oost-Timor.
Robalo die, na twee jaar voorbereiding, toestemming had gekregen
van de Indonesische autoriteiten om Oost-Timor te bezoeken,
beschreef zijn verblijf als een periode van 'voortdurende
achtervolging en bedreiging'. De intimidatie van Indonesische
zijde bereikte een hoogtepunt toen Robalo op 16 augustus in zijn
hotel in Dili terugkeerde. Vandaar werd hij gesommeerd mee te
gaan naar het hoofdbureau van de Indonesische strijdkrachten in
Dili. Daar werd hij gedurende anderhalf uur door generaal Warouw,
hoofd van de Indonesische strijdkrachten in Oost-Timor, verhoord.
De beschuldiging luidde dat hij een ontmoeting zou hebben gehad
met Xanana Gusmao, leider van het Oosttimorese gewapende verzet.
Warouw waarschuwde Robalo dat hij in het bezit was van foto's van
de ontmoeting. Tijdens de ondervraging bleef Robalo de ontmoeting
met Xanana ontkennen.
De Portugese journalist, die na de ondervraging kenbaar maakte
Oost-Timor zo snel mogelijk te willen verlaten, kreeg vervolgens
op het vliegveld in Jakarta te verstaan dat zijn paspoort -dat
hij afgegeven had bij aankomst in Indonesia op 28 juli-  niet te
vinden was. Na verblijf van een dag in de residentie van de
Nederlandse ambassadeur in Jakarta (die de Portugese diplomatieke
belangen in Indonesia behartigt), werd wederom een poging gedaan
Indonesia te verlaten. Vergezeld door de Nederlandse vice-consul,
ging Robalo op 20 augustus opnieuw naar het vliegveld. Daar werd
hij andermaal tegengehouden door de Indonesische
inlichtingendienst, die hem foto's toonde van zijn ontmoeting met
Xanana en hem bedreigde met arrestatie op beschuldiging van
spionage. Na bemiddeling van de Nederlandse ambassade werd hem
alsnog toegestaan het vliegtuig naar Amsterdam te nemen. Volgens
Robalo werd hij daarbij vergezeld door twee leden van de
Indonesische inlichtingendienst.
Terug in Portugal verklaarde Robalo dat hij inderdaad een tien
uur durend gesprek met Xanana had gehad. Tijdens een ontmoeting
die IFM met hem in Lissabon had, deelde Robalo mee dat details
over het gesprek vrijkomen wanneer hij zijn materiaal (dat hij
achterliet in Oost-Timor) heeft ontvangen. Dat geldt ook ten
aanzien van interviews die hij met Timorezen heeft gehad. Wel
wilde hij een verklaring kwijt over de foto's die in bezit zijn
van de Indonesische inlichtingendienst. Volgens hem was een van
de drie personen bij het gesprek met Xanana aanwezig een
zogenaamde 'dubbelspion', die rapport moest doen naar de
inlichtingendienst. Dat was hem ook door verzetsbronnen
meegedeeld.

Bronnen: Expresso, 24.08.91; Publico, 22.08.91; Diario de
Noticias, 22.08.91; Far Eastern Economic Review, 12.09.91.  
******************************

Raad van Europa: Wapenembargo tegen Indonesia
 
De Parlementaire Vergadering van de Raad van Europa heeft op
haar vergadering in Helsinki op 28 juni j.l. unaniem een
Oost-Timor resolutie aangenomen, waarin om een wapenembargo tegen
Indonesia wordt gevraagd. De Raad van Europa bestaat uit bijna
alle Europese landen. Tot voor kort waren de Oosteuropese landen
niet opgenomen in de Raad. Hongarije is echter al lid geworden en
een aantal andere Oosteuropese landen wachten op toetreding.
De tekst van de resolutie bestaat, naast de veroordeling van
de bezetting door Indonesia en de ernstige
schendingen van de mensenrechten van de Oosttimorese bevolking
uit de volgende belangrijke nieuwe punten:

 De Vergadering dringt er bij de Indonesische regering op aan:
* Dat zij een einde maakt aan de schendingen van de
mensenrechten inklusief het recht op zelfbeschikking en
onafhankelijkheid;
* Dat zij de grenzen van Oost-Timor opent en internationale hulp-
 en mensenrechtenorganisaties toelaat, te beginnen met het
Internationale Rode Kruis;
* Dat zij onmiddellijk een staakt-het-vuren aangaat met het
Timorese verzet, haar militairen terugtrekt uit Oost-Timor en de
politieke voorwaarden kreeert voor een vrije uitoefening van het
recht op zelfbeschikking voor de Oosttimorese bevolking.

 De  Vergadering vraagt de lidstaten van de Raad van Europa:
* Druk uit te oefenen ter bewerkstelliging van een
politieke oplossing, binnen de Verenigde Naties, in samenspraak
met Portugal, Indonesia en vertegenwoordigers van de Oosttimorese
bevolking;
* Te bewerkstelligen dat landen die ekonomische banden met
Indonesia hebben druk uitoefenen op Indonesia om alle
mensenrechtenschendingen te stoppen en zich van verdere
exploitatie van de Oosttimorese natuurlijke hulpbronnen te
onthouden;
* Voedsel- en gezondheidshulp aan de Oosttimorese bevolking te
bieden;
* Een wapenembargo in te stellen tot aan alle bovenstaande eisen
is voldaan.

De Europese Groene partijen willen ook een wapenembargo
tegen Indonesia.
Tijdens een vergadering in juni j.l. van de Europese Groenen werd
een voorstel voor een wapenembargo tegen Indonesia aangenomen
vanwege de illegale bezetting door Indonesia van Oost-Timor. Dit
voorstel was ingediend door de Portugese Ekologische Partij.

Bron: Tapol Bulletin 106, augustus 1991.
******************************
 
De schaduw van Koeweit
 
Oost-Timor in de VN
door: Pedro Pinto Leite
 
De zitting van de Dekolonisatiekommissie van de Verenigde Naties
(VN) over Oost-Timor, die plaatsvond op 7 en 8 augustus j.l. in
New York, was dit jaar levendiger dan ooit. Alle aanwezigen
(afgevaardigden, ambtenaren, sprekers, publiek) waren
buitengewoon opgewonden. Hiervoor waren verschillende redenen.
Op de eerste plaats lagen de invasie van Koeweit en de Golfoorlog
iedereen nog vers in het geheugen. Veel sprekers wezen op de
overeenkomsten tussen de bezetting van Oost-Timor en de bezetting
van Koeweit en de zeer uiteenlopende reakties van de VN in de
twee gevallen.
Op de tweede plaats heeft Portugal eindelijk Australia voor het
Internationaal Gerechtshof gedaagd. Met die stap toont de
Portugese regering een nieuwe strijdlust ten aanzien van de
verdediging van de belangen van het gebied waarvan Portugal nog
steeds de administratieve macht is. Veel sprekers hebben de
Portugese regering voor die daad geprezen.
Op de derde plaats had in juni de parlementaire vergadering van
de Raad van Europa unaniem een zeer krachtige resolutie
aangenomen, waarin zij de annexatie van Oost-Timor veroordeelde
en waarin zij respekt voor het recht op zelfbeschikking voor de
Timorezen eiste. Deze belangrijke resolutie werd eveneens
toegejuicht in de petities.
 
Hoofdthema's
Hoewel deze drie onderwerpen vaak aangesneden werden, waren de
vele petities inhoudelijk toch zeer verschillend.
Beryl Gaffney, een Canadese parlementarier, wees op het voortgaan
vande genocide-praktijken in Oost-Timor; Michel Robert, namens de
Mouvement contre le Racisme et pour l'Amitie entre les Peuples,
gaf aandacht aan de wijze waarop Oost-Timor in een Indonesische
kolonie is veranderd; Carmel Budiardjo, van Tapol, koncentreerde
zich op het repressieve militaire beleid van de bezetters;
Jeffrey Rudolph, van het East Timor Alert Network, betreurde de
inkonsistentie van de Canadese politiek ten opzichte van
Oost-Timor; Doug McGregor, van het Hobart East Timor Committee
uit Australia, drong aan op een juiste oplossing voor het
konflikt door middel van dialoog; Geoffrey Robinson, een
vertegenwoordiger van Amnesty International, en Michael
Jendrzejczyk, van Asia Watch, rapporteerden vele schendingen van
mensenrechten door de Indonesische autoriteiten in het gebied;
Kan Akatani, namens de Free East Timor Japan Coalition, las delen
van een recente boodschap van Xanana Gusmao, de leider van het
gewapende verzet, aan de Japanse solidariteitsbeweging voor;
Pedro Pinto Leite, van het organisatiekomitee van het
International Platform of Jurists for Support of East Timor's
Right to Self Determination, kondigde de oprichting van deze
nieuwe solidariteitsvereniging in Lissabon aan; Bruno Kahn,
onderzoeker van de Franse Centre National pour la Recherche
Scientifique, wees de redenen aan waarom men de zelfbeschikking
van Oost-Timor moet garanderen; Merrill Findlay, namens de
Australian Council for Overseas Aid en de East Timor Talks
Committee, gaf verslag van een kampagne, in Australia begonnen,
betreffende een voorstel voor ronde tafel-besprekingen zonder
voorwaarden vooraf over de toekomst van Oost-Timor; Antonio de
Sousa Lara, Carlos Candal en Jose Manuel Mendes, leden van het
Portugese parlement (de eerste tevens voorzitter van de Comissao
Eventual para Acompanhamento de Questao de Timor-Leste), spraken
over de rol van Portugal in het dekolonisatieproces van Oost-
Timor en over het geplande bezoek van Portugese parlementariers
aan het gebied; Kan Akatani, dit keer namens de
sekretaris-generaal van de Diet Forum on East Timor, legde de
positie van de Japanse regering over de kwestie uit; Pedro Pinto
Leite, nu als vertegenwoordiger van het Komitee Indonesia, de
Oost-Timor Groep Nederland en Stichting XminY, vroeg de aandacht
voor bepaalde politieke en ekonomische feiten, waarvoor de
Indonesische regering verantwoordelijk is en die de toekomst van
het gebied ernstig aantasten; Joao Carrascalao, van UDT, en Jose
Luis Guterres, van Fretilin, spraken over verschillende aspekten
van de Indonesische onderdrukking en het onophoudelijke Timorese
verzet.

Nieuw VN-sukses?

Ook erg belangrijk was de kort maar krachtige verklaring van Jose
Luis Jesus, ambassadeur van de Kaapverdische Eilanden, namens de
vijf Afrikaanse landen met Portugees als officieele taal: Angola,
Guinee-Bissau, Mozambique, Sao Tome en Principe en Kaapverdische
Eilanden. Hij beschuldigde de Indonesische regering van
kolonialisme en deed een dringend beroep op Perez de Cuellar om
van de kwestie Oost-Timor 'another United Nations success story'
te maken, in navolging van Namibia en de Westelijke Sahara.
Rui Quartin-Santos, vertegenwoordiger van Portugal, bevestigde de
positie van zijn regering, riep een recente verklaring in
herinnering van de sekretaris-generaal van de VN over de waarde
van de kwestie van Oost-Timor voor de VN (volgens hem even
belangrijk als de kwesties Namibia en de Westelijke Sahara) en
legde de redenen uit die Portugal er toe bewogen heeft de zaak
tegen Australia bij het Internationaal Gerechtshof aan te
spannen.
De afgevaardigde van Indonesia, Abdul Nasier, had de voorzitter
gevraagd  (waarom weet men niet) de laatste spreker te mogen
zijn. Bang dat de voorzitter zijn verzoek had vergeten, diende
hij het verzoek nogmaals in. De voorzitter had het al
ingewilligd, maar Nasier bleef aandringen. Alleen na de zoveelste
bevestiging dat hij de laatste spreker zou zijn, begon Nasier
zijn verklaring voor te lezen. Maar wie dacht dat hij na zo'n
zorgvuldige voorbereiding iets nieuws of sensationeels ging
zeggen, kwam bedrogen uit. Zijn toespraak was een kopie van die
van vorig jaar, die op zijn beurt een kopie was van de toespraken
van andere jaren: dat de sprekers, Amnesty International voorop,
in New York aanwezig waren om Indonesia in een kwaad daglicht te
stellen, dat Oost-Timor vrijwillig en zonder dwang integratie had
gevraagd, dat de Timorezen hun Indonesische broeders dankbaar
waren voor de ontwikkeling die zij aan het gebied hadden gebracht
(de ontginning van de olie uit de Timor Gap daarbij inbegrepen).
Zal Australia in zijn verdediging voor het Internationaal
Gerechtshof dezelfde argumenten gebruiken?
 
Protest in duet
De kwesties van Oost-Timor en Koeweit vertonen, zoals gezegd,
veel overeenkomsten. Wie de zitting van de Dekolonisatiekommissie
heeft bijgewoond, had de kans om een merkwaardige weerspiegeling
van die overeenkomsten te zien: de een naast de ander zittend
(gevolg van de gehanteerde alfabetische volgorde) pleegden de
afgevaardigden van Indonesia en Irak voortdurend overleg en
protesteerden zij beurtelings elke keer als een spreker Koeweit
noemde. Na een aantal onderbrekingen maakten sommige sprekers, de
reaktie afwachtend, al een pauze na het woord Koeweit. Dankzij
die in duet gespeelde onderbrekingen was de zitting van dit jaar
niet alleen levendig maar ook nog zeer vermakelijk.
 **********************

Indonesia neemt grond Oost-Timor over

De Indonesische regering gaat de nationale landwetten uit 1960
(UUPA, Undang-undang Pok Agraria) toepassen op Oost-Timor ondanks
de verwachting dat dit op groot verzet van de Timorese bevolking
zal stuiten. Het hoofd van de BPN (Badan Pertahanan Nasional,
Nationaal Land Agentschap) Soni Harsoni meldde aan de pers dat
het onmogelijk is voor Oost-Timor een uitzondering te maken.
Hiermee wordt het 'grondprobleem' een kruciale kwestie in de
sinds 1975 door Indonesia militair bezet gehouden (voormalige)
Portugese kolonie.

'Legale' landroof
Met de invoering van de Indonesische landwetten wordt een poging
gedaan tot definitieve overname van Oost-Timor. De grond in
Oost-Timor kan dan alleen nog maar door Indonesiers bezeten en
gebruikt worden. Want als de Indonesische landwetten ergens
strikt over zijn dan is het wel het bezit van grond door
'buitenlanders'. Deze regeling stamt (zoals een groot deel van de
Indonesische jurisprudentie) uit de koloniale tijd: de
Nederlanders verboden grondeigendom van bijvoorbeeld de Chinezen
in Indie. Na de onafhankelijkheid werden de Nederlanders op basis
van de door henzelf opgestelde regels onteigend.
Oosttimorezen, die altijd geweigerd hebben de Indonesische
nationaliteit aan te nemen, zijn in 1 klap hun levensbron kwijt.
Overigens zonder dat hier kompensatie tegenover geplaatst wordt.
Immers, het overgrote deel betreft 'traditionele gronden',
waarvoor nimmer 'eigendomsbewijzen' zijn verstrekt. Bovendien
heeft het leger in de jaren sinds de invasie van 1975 de
bevolking van haar vruchtbare landerijen verdreven en samengepakt
in 'strategische dorpen', waardoor het merendeel van de
traditionele grond jarenlang ongebruikt is gebleven. Om volgens
de Indonesische wet in aanmerking te komen voor gebruiksrecht van
traditionele grond moet kunnen worden aangetoond dat de grond ook
werkelijk door de persoon in kwestie bewerkt wordt.
Slechts een beperkte kleine middenklasse beschikte daadwerkelijk
over grondcertifikaten. Maar ook hier geldt dat wanneer zij wel
over certifikaten en niet over de Indonesische nationaliteit
beschikken, zij hooguit aanspraak kunnen maken op 'hak guna', een
weinig zekere vorm van pacht, of op 'hak pakai', het tijdelijke
'recht' op gebruik van de grond die aan de staat moet worden
overgedragen. Het zal duidelijk zijn dat het land van de
Oosttimorese vluchtelingen in het buitenland eveneens ingepikt
zal worden door de Indonesische staat.
 
Verzet van de kerk
Een van de verzetshaarden tegen de opgelegde invoering van de
Indonesische landwetten zal de katholieke kerk zijn. Onder de
Portugese regelgeving bezat de kerk uitgebreide gronden, waarbij
was inbegrepen het absolute recht op het gebruik van de grond en
de daar aanwezige hulpbronnen (propriedade perfeita). Volgens de
Indonesische regels behoort alle grond (maar ook het water en
andere natuurlijke hulpbronnen) aan de staat en kan slechts
aanspraak gemaakt worden op het gebruiksrecht. De kerk krijgt het
hak milik aangeboden: het Indonesische gebruiksrecht wat nog het
meest op het Portugese equivalent lijkt. Het is echter de vraag
of de Timorese kerk hier genoegen mee neemt. De eerste tekenen
van protest deden zich voor tijdens het tweede kongres van
plaatselijke kerkleiders, gehouden in Dili van 7 tot 21 juli j.l.
Het kongres deed de Indonesische overheid het verzoek de
invoering van de nationale wetten in Oost-Timor in heroverweging
te nemen.

Een tweede invasie
In het Australische blad 'Inside Indonesia' werd een poging
ondernomen om te kijken hoe de wetgeving in Oost-Timor in
praktijk wordt gebracht. Eind 1990 werd een aantal vroegere
grondbezitters geinterviewd. Zij beklaagden zich erover dat zij
slechts 'hak pakai' hadden gekregen, ofschoon het ambtenaren met
de Indonesische nationaliteit betrof en zij in bezit waren van
Portugese certifikaten. De overheid verdedigde zich met de
bewering dat dit een tijdelijke regeling is, omdat er nog
onderzoek nodig is in de Portugese archieven. Maar de
'nieuwkomers' (transmigranten uit Indonesia) blijken volgens dit
onderzoek geen enkel probleem te hebben bij het verwerven van
'hak milik'-certifikaten. De getroffen Timorese ambtenaren
spraken van 'roof van de Timorese rechten door de Indonesiers' en
van een 'tweede invasie'.
Er zijn verschillende internationale verdragen die de konfiskatie
van eigendom door een bezettingsmacht verbieden. Hierdoor dient
zich voor de internationale gemeenschap een unieke kans aan om
het machteloze gesputter tegen de brutale invasie van 1975 'goed
te maken' door thans krachtig op te treden als belangenbehartiger
van het Oosttimorese volk.

Bronnen: Inside Indonesia, nummer 26, maart 1991; Jakarta
Post,27.07.91; 03.08.91.
  **********************

Oosttimorees protest op Java
door: Pietje Vervest
 
Het weekblad Tempo had in haar uitgave van 7 september j.l. een
witte pagina. Het lag in de bedoeling een artikel over een
demonstratie bij het Indonesische parlement door Oosttimorezen te
publiceren. De censuur stak er echter een stokje voor. Waarom
demonstreerden deze Timorezen?

Om de politieke spanning te verminderen en met het oog op het
komend bezoek van de Portugese parlementaire delegatie aan
Oost-Timor zijn honderden werkloze Timorese jongeren via een
rekruteringsbureau naar Java gebracht. Dit projekt is opgezet
door Yayasan Tiara, een nieuwe stichting van Suharto's oudste
dochter Hardiyanti 'Tutut' Rukmana, een zakenvrouw met een
wijdvertakt netwerk. Officieel is het werk-trainingprogramma door
de overheid ingevoerd om de integratie van Oosttimorese jongeren
in de Indonesische maatschappij te bevorderen. Jonge
Oosttimorezen werken al inverschillende plaatsen op Java:
Semarang, Bandung, Bogor en Jakarta. Door deze projekten wordt de
oppositie tegen de Indonesische bezetting op Oost-Timor verzwakt.
Bij de laatste openlijke demonstraties waren vooral jongeren
betrokken.
Yayasan Tiara bood de rekruten een trainingsperiode en een baan
aan in het industrieele komplex van Batam tegen een loon van Rp
300.000 per maand. De eerste groep van 132 Timorezen ontdekte al
snel dat met 'training' een indoktrinatiekursus van twee weken
onder leiding van een psycholoog werd bedoeld.
Zeventig van hen werden daarna op transport gezet naar Bawen in
het distrikt Semarang in Midden-Java, waar ze tegen Rp 70.000 aan
het werk werden gezet. Na aftrek van voedsel, transport en logies
bleef nog slechts Rp 11.000 over. Anderen kregen werk onder
soortgelijke kondities in Bandung, Bogor, Jakarta en Salatiga.

Verdwijningen
Op verschillende plaatsen ontstonden spanningen tussen de lokale
arbeiders en de Timorezen. Studiebeurzen en andere faciliteiten
die aan Oosttimorezen worden verstrekt en zo ook het
werk-trainingprogramma worden door sommige Indonesiers gezien als
bevoordeling. In Semarang bijvoorbeeld werden de Timorezen ervan
beschuldigd ondankbaar te zijn ondanks de 'geprivilegieerde
positie' waarin ze zouden verkeren. De plaatselijke politie en
militairen kwamen tussenbeide en bedreigden de Timorezen met
wapens. In Bandung braken gevechten uit tussen enkele
Oosttimorese jongeren en inwoners van de stad. In deze gespannen
sfeer werden op 21 juni de Timorese arbeiders Jose Quinto en
Francisco da Cunha opgepakt door onbekende mannen. De volgende
dag om ongeveer negen uur werden zij weer opgepakt en
vastgehouden tot zes uur in de namiddag. De volgende nacht kwamen
eerst vier mannen hen opzoeken in hun kosthuis. Tegen middernacht
werden zij door politie-agenten gearresteerd en overgebracht naar
een gevangenis in Bandung. Zij zijn hierna 'verdwenen'.

Protest
Dertig Oosttimorese arbeiders hebben mede namens hun honderden
kollega's tijdens een demonstratie bij het parlement een klacht
ingediend tegen de Tiara Stichting voor het niet nakomen van
beloftes. Na afloop van het protest werd de Timorese arbeider
Luis Maria Lopez gearresteerd door een KOPASSUS-eenheid.
Sindsdien werd niets meer van hem vernomen.
Het geplande artikel van Tempo zou gaan over dit protest. Een dag
na de publikatie van de witte pagina en een week na het protest
vond een ontmoeting plaats tussen een andere groep Timorese
arbeiders en parlementsleden. De opgetrommelde tweede groep
Timorese arbeiders weerlegde alle eerdere beschuldigingen en zij
ontkenden tevens dat de eerdere protesten ook in hun naam gevoerd
zouden zijn. Verder zeiden ze erg tevreden te zijn over hun
werkomstandigheden.
Naast Yayasan Tiara is ook Bukaka Electronics, eigendom van de
zakenman Fadel Mohammed, begonnen jonge Timorezen te rekruteren. 
Het schijnt lukratief te zijn Timorezen, die hun opleiding gehad
hebben aan de vooruitstrevende technische school in Fatumaca maar
ondanks hun diploma geen werk kunnen vinden in Oost-Timor, in
dienst te nemen.
 
Bron: Straits Time, 06.09.91; Tapol Bulletin, No. 106, augustus
1991; Jakarta Post, 31.08.91; Tempo, 07.09.91; Indonesia
Bulletin, september 1991.
***************************