Eind september verbrak Nike de contracten met vier toeleveranciers in
Indonesië.  Dat is echter niet de inzet van de campagne die wereldwijd
gevoerd wordt voor betere arbeidsomstandigheden en recht op vrije
organisatie in de Aziatische fabrieken waar sportgoederen worden
geproduceerd.

Peter Pennartz, IRENE

  Maandag 22 september kondigt de Amerikaanse goeroe van de
sportgoederenindustrie, Nike, op haar aandeelhoudersvergadering aan
dat het de contracten opzegt met vier toeleveranciers in Indonesië
(1).  Het zijn fabrikanten waar Nike al lange tijd orders plaatste.
Een van de fabrikanten weigerde, volgens Nike, om de verhoging in
april van het Indonesisch wettelijk minimumloon te betalen, terwijl de
anderen zich niet hielden aan Nike's bedrijfsgedragscode.  Het blijft
moeilijk achter de reden van Nike's beslissing te komen.  De
Indonesische vereniging van schoenfabrikanten Aprisindo zegt dat het
besluit alleen te maken heeft met de herziening van het eigen budget
van Nike.  Illustratief voor het onduidelijke beleid van het
Amerikaanse bedrijf, waar een hoog PR-gehalte debet aan is, zijn de
recente uitspraken van twee hooggeplaatste Nike-functionarissen.
Nike-President Thomas Clarke legt uit aan de pers waarom Nike voor 400
miljoen gulden het Braziliaanse voetbalteam sponsort.  Hij stelt:  You
never overpay for things that are good' (Business Week, 12.05.97).
Nike's woordvoerder Jim Small reageert op de recente verhogingen van
het minimumloon in Indonesië, nu US $ 2.46 per dag, als volgt:
There's concern what that does to the market - whether or not
Indonesia could be reaching a point where it's pricing itself out of
the market' (Reuter\AP, 28.04.97).  Organisaties die campagne voeren
voor betere arbeidsomstandigheden in de sportgoederenindustrie zijn
van mening dat de onduidelijkheid over het besluit van Nike eens te
meer de noodzaak van een onafhankelijke controle op de gedragscodes
van multinationals aantoont.  Of in andere woorden:  'Nike should stay
and make things better'.  Het opzeggen van een contract moet alleen in
het uiterste geval plaatsvinden.  Nu dreigt het verlies van werk voor
de arbeidsters.  Het is niet denkbeeldig dat Nike haar orders
verschuift naar fabrieken in China, waar de arbeidssituatie zo
mogelijk nog slechter is en waar bijvoorbeeld op grotere schaal
kinderarbeid wordt ingezet.
  Een recent rapport van twee mensenrechtenorganisaties in Hong Kong
toont aan dat de arbeidsomstandigheden van sportgoederenfabrieken in
China die voor Nike, Reebok en Adidas produceren, hemeltergend zijn.
Lonen worden niet correct uitbetaald, er worden boetes aan arbeiders
uitgedeeld, ze worden gekort op hun - al zeer minimale - loon en
werkdagen van 12 tot 14 of langer zijn schering en inslag.
Structureel wordt de Chinese wetgeving omzeild en de lokale
fabrikanten houden zich absoluut niet aan de gedragscodes van Nike en
Reebok.  Nike ontkent de beschuldigingen en baseert zich op onderzoek
van het accountantsbureau Ernst & Young.  De rapporten daarvan zijn
echter niet openbaar, noch worden zij aan een onafhankelijke instantie
overlegd ter verificatie.  De organisaties in Noord-Amerika, Australië
en Europa die campagne voeren voor betere arbeidsomstandigheden in de
sportgoederenindustrie, zitten echter niet stil.  De Schone Kleren
Kampagne in Nederland heeft onlangs een rapport gepubliceerd dat dient
als handboek voor het opzetten van een onafhankelijke controle op de
uitvoering en naleving van gedragscodes.

International Nike Awareness Day

 En wat gebeurt er allemaal op het Europese campagnefront?  Een
overzicht in vogelvlucht.  De Nederlandse Fair Play in de Sportwear
Kampagne organiseerde een actiedag op 18 oktober in Amsterdam met een
levensgroot tafelvoetbalspel (2).  Tevens zijn er plannen om met
ludieke 'ad-busting'-kaarten te komen die de draak steken met de
reclame-uitingen van Nike, Reebok, Adidas en Puma.  Er is in september
een gesprek geweest tussen een delegatie van de campagne en Nike-staf
uit Amerika.  Plaats van handeling was het Nike-hoofdkwartier in
Hilversum.  De onderzoeksorganisatie SOMO heeft een rapport
gepubliceerd met de bedrijfsprofielen van Nike, Reebok, Adidas en
Puma.  De Belgische collega's van NCOS richten zich met een landelijke
campagne op de sportschoen.  Italiaanse groepen houden een
handtekeningenactie.  Een soortgelijke actie loopt in Zwitserland.  In
Engeland worden acties m.b.t.  de arbeidsomstandigheden in de
sportgoederenindustrie gehouden gericht op jongerenorganisaties.
Educatieve pakketten voor gebruik op scholen over sportartikelen en
arbeid worden gemaakt in Ierland.  De Franse Schone Kleren Kampagne
hield straatacties in meer dan 60 steden en verzamelde 50.000
handtekeningen.  De brievenbus van de grote kleding- en sportwinkels
en van Nike, Reebok, Adidas en Puma zit tjokvol.  Er is momenteel
overleg gaande tussen de Franse campagnevoerders en grote warenhuizen,
waaronder Carrefour.  Al deze campagnes richten zich op de WK voetbal
in juni volgend jaar in Frankrijk.
  Er gebeurt veel op het actie- en campagnefront en in de landen waar
de schoenen geproduceerd worden, maar daadwerkelijke verbeteringen
voor arbeidsters blijven vooralsnog uit.  Nike zegt:  Just do it!
maar een echte doorbraak moet nog komen:  lonen naar een niveau waar
een gezin van kan leven; arbeidstijden naar een normaal niveau en
zonder gedwongen overwerk.  Want zolang de lonen op het wettelijk
minimum liggen, zijn deze te laag om van te leven en kan een
arbeidster alleen via lange uren overwerk net genoeg verdienen om het
hoofd boven water te houden.  De veiligheid op de werkplek laat te
wensen over en aan de intimidatie en het drillen van arbeidsters moet
abrupt een einde komen.  Vrijheid van vakbondsvorming en meer
zekerheid over je baan zijn cruciaal.  Dat klinkt ver weg voor de
Nederlandse consument.  Maar haar macht is groot.  En de
imago-gevoelige jongens en meisjes van Nike en Reebok weten dat.  Nike
is not doing it!  En de Schone Kleren Kampagne en de Fair Play in de
Sportwear Kampagne?  They just keep on doing it!

(1) Het betreft de fabrieken PT Prima Inreksa, PT Kuye Adetex, PT Prima Cipta Kreasi en PT
Indomulti Inti.
(2) De actie vond plaats in het kader van de International Nike Awareness Day waaraan door 12
landen en ruim 50 Amerikaanse steden werd deelgenomen.

Voor meer informatie:
Fair Play in de Sportwear Kampagne, Postbus 11584, 1001 GN Amsterdam
Tel: 020 4281824, fax: 020 4209925 , email:ccc@xs4all.nl
of: IRENE, Stationsstraat 39, 5038 EC Tilburg
Tel: 013 5351523, fax: 013 5350253, email: irene@antenna.nl