Midden jaren zeventig liet president-generaal Suharto een film maken
met de titel Pengkhianatan G 30 S/PKI ( Het verraad van de G30S/PKI'),
waarin hij zijn versie gaf van de gebeurtenissen in september/oktober
1965 die zijn machtsgreep inluidden.  In de film figureert toen nog
luitenant-generaal Suharto (gespeeld door een acteur met grote
gelijkenis) als redder' van Indonesië tegen eveneens lijkende figuren
als PKI-voorzitter Aidit, die wordt voorgesteld als aanstichter van
een staatsgreep', en als president Sukarno, die zijn sympathie toonde,
maar tegen wie dan nota bene die staatsgreep zou zijn gericht.
Vrouwen van de communistische' vrouwen- en jeugdbeweging worden
voorgesteld als wellustige, sadistische beesten, die gearresteerde
generaals op vliegveld Halim mishandelden.  De enige kalme figuur die
gepaste maatregelen neemt, is Suharto.  Het is een bloedige film, die
indertijd in bioscopen en op middelbare scholen moest worden vertoond
en sindsdien ieder jaar september tevoorschijn wordt gehaald.
  De film riep van meet af aan gemengde gevoelens op, maar opmerkelijk
is dat in een Internet-publikatie van Istiqlal (16.09.97) nu openlijk,
en met een politiek getinte argumentatie, kritische geluiden worden
verwoord.  Van invloed is daarbij zonder twijfel dat Suharto's versie
van de machtsgreep in 1965/66 steeds meer wordt bestreden en in breder
kring de waardering voor Sukarno een legendarische trek begint te
krijgen.  Een paar maanden eerder (13.06.97) waren in een lang artikel
in Istiqlal (hetgeen vrijheid betekent en tevens de naam is van de
grootste moskee in Jakarta) al vele vragen opgeworpen over de manier
waarop Suharto de macht had genomen.  In de proloog tot de 30ste
september 1965 waren er, aldus dit artikel, vier reële machtsfactoren:
Sukarno, het nationale leger (TNI) en de landmacht, de PKI en de
politiek subversieve macht van Amerika met zijn CIA, die door agenten
in Indonesië werden gesteund.  De strategie van Amerika/CIA was erop
gericht president Sukarno ten val te brengen, omdat de politiek van
niet-gebonden landen als amoreel werd beschouwd en als een inbreuk op
het bi-polaire systeem van Amerika en de Sowjet-Unie in de Koude
Oorlog.  Er wordt kritiek geuit op de PKI, maar scherp gesignaleerd
dat in de maand oktober 1965 Suharto al bevelen van Sukarno naast zich
neer legde, zijn eigen weg ging en de ontwikkeling op gang kwam die
tot de dramatische moordpartijen en arrestaties leidde.
  Zelfs de nu nog voorzichtige discussies in Indonesië kunnen
Nederland alleen maar in verlegenheid brengen.  De Nederlandse
regering en de regeringspublikaties lieten zich immers niet veel
gelegen liggen aan de massamoorden en de regering beriep zich in 1967
op het Suharto-verhaal om hem via de IGGI financiële, economische en
politieke steun te verlenen.  Het wordt duidelijk dat dit misplaatst
is geweest en nader historisch onderzoek zou ook in ons land op zijn
plaats zijn.