Anne van Breda

Op 8 september nam het Indonesische parlement unaniem een nieuwe
veiligheidswet aan.  Deze wet, waarover de DPR al sinds december
debatteerde, vervangt de oude veiligheidswet die dateert van 1963.  De
wet regelt de bevoegdheden van de (oproer-)politie.  Zowel op het
oorspronkelijke voorstel als op de uiteindelijke wet is scherpe
kritiek van oppositie en advocatenverenigingen gekomen.  De wet zou te
vaag zijn en onder de noemer van zelfverdediging' nog steeds teveel
ruimte laten voor machtsmisbruik door de politie.

Kernprobleem van de oude en nieuwe veiligheidswet, aldus de critici,
is het gebrek aan onafhankelijke controle en de verbinding met het
leger.  De hoofdtaak van de politie is het beschermen van de eigen
bevolking, terwijl een leger vooral gericht is op externe vijanden.
Dit laatste leidt tot een andere mentaliteit en instelling, die ook
vaak te vinden is bij de Indonesische politie.  Zonder fundamentele
veranderingen op voornoemde punten blijft het risico van
machtsmisbruik en buitensporig geweld aanwezig.
  Het oorspronkelijke wetsvoorstel gaf de politie de mogelijkheid tot
gebruik van wapens en geweld bij het uiteendrijven van
samenscholingen.  Dit is in de recent aangenomen wet geschrapt, naar
aanleiding van protesten van onder meer het Bureau voor Rechtshulp
(LBH) en de Organisatie van Indonesische Advocaten.  Of dat veel uit
zal maken, valt echter te betwijfelen, gezien de uitlating van
Golkar-vertegenwoordiger P.  Gunardo dat deze punten toch al 'gedekt'
worden door de strafwet.  De bepaling werd later vervangen door een
formulering waarbij geweld alleen gebruikt mag worden in geval van
zelfverdediging.  Het laat zich raden dat dit begrip naar believen
ge‹nterpreteerd zal worden.  Bij bijeenkomsten heeft de politie in de
nieuwe wetsversie alleen als taak het verstrekken van vergunningen en
handhaven van de orde; bij ordeverstoringen mag echter alsnog
ingegrepen worden.  Ook de formulering in de wet dat politiebeambten
zich bij hun handelen mogen laten leiden door hun eigen beoordeling
van een situatie, zien de critici als zorgwekkend.  Dit lijkt een
vrijbrief voor machtsmisbruik.

Criminelen

De nieuwe wet lijkt bovendien een legitimering van het 'sta of ik
schiet-beleid', dat al langere tijd toegepast wordt bij de bestrijding
van (kleine) criminaliteit.  In de eerste helft van dit jaar zijn
alleen al in Jakarta zeker 120 criminelen het slachtoffer geworden van
de cowboy-mentaliteit van de politie.  Velen van hen werden betrapt
bij relatief kleine vergrijpen als winkel- of autodiefstal.  In een
geval werd zelfs iemand beschoten terwijl hij zogenaamd gestolen
goederen wilde k•pen.
  Ook maken de critici zich zorgen over het wetsartikel dat de politie
toestaat de assistentie in te roepen van 'autonome burgerwachten' en
speciale troepen.  De secretaris van de Indonesi- sche Orde van
Advocaten, Djauhan Djauhari, vreest dat deze 'autonome burgerwachten'
in feite bendes en lijfwachten zijn, die nogal eens ingehuurd worden
door winkelcentra en discotheken.  Een nog wantrouwiger iemand zou
zelfs op het idee kunnen komen dat hiermee de bijdrage van de
knokploegen van de Golkar-jongerenorganisatie Pemuda Pancasila aan de
ordehandhaving gelegitimeerd wordt.  PP-knokkers zijn bijvoorbeeld al
gesignaleerd bij de hardhandige verhoren van gearresteerde opposanten.
De unanieme aanname door de DPR werd onderbouwd met de stelling dat de
nieuwe veiligheidswet de politie geen extra bevoegdheden geeft, omdat
de wet volledig in overeenstemming is met de bestaande wetten en
reguleringen.  In het licht van de huidige aanhoudingspraktijk in
Indonesië geeft deze formulering weinig hoop voor verbetering van de
rechtspositie van verdachten.

Mobilisatie

Gelijktijdig met de omstreden veiligheidswet werden drie andere wetten
aangenomen waarin zaken betreffende militair tribunaal, militaire
discipline en mobilisatie geregeld worden.  De laatste wet geeft
president Suharto het recht burgers tussen 18 en 50 jaar onder de
wapenen te roepen, in een situatie waarbij de nationale veiligheid in
het geding is.  Volgens militaire experts zou er echter geen sprake
zijn van een verschuiving in het defensiebeleid.  Volgens hen is de
maatregel vooral bedoeld om de bevolking te kunnen mobiliseren bij
allerlei noodsituaties, zoals natuurrampen en explosies.