Martin Broek, AMOK

Indonesië heeft een klein leger en besteedt per hoofd van de
bevolking nauwelijks geld aan haar troepen.  Dat zijn - op zich juiste
- argumenten die regelmatig opduiken in de militaire pers.  Die pers
heeft er weinig boodschap aan dat dit 'kleine' leger wordt gebruikt om
Oost-Timor te bezetten en de eigen bevolking te controleren.  Terwijl
dit de voornaamste argumenten zijn om te pleiten voor een stop van de
wapenhandel met Jakarta.Overigens besteedt Indonesië ongeveer
driemaal zoveel aan haar leger als bijvoorbeeld de Filippijnen, maar
door het cijfer per hoofd van de bevolking te berekenen, komt de op
drie na meest volkrijke staat vredelievend uit de bus.  Verder heeft
niemand volledig zicht op het geld dat de Indonesische overheid aan
haar leger besteed.

Wapenaankopen

In een lijst van niet-westerse landen die in 1996 de meeste contracten
voor wapenleveranties afsloten, staat Indonesië op een vijfde
plaats (1).  Ook in 1997 zal Indonesië weer hoge ogen gooien
wegens de aankoop van vijf Duitse onderzeeërs.  Bovendien wordt
in de nieuwe Indonesische Defensienota gemeld dat het Indonesische
regime de uitgaven voor het leger in de komende periode met meer dan
40% wil laten stijgen, naar ongeveer 6,5 miljard gulden per jaar.  De
stijging is, aldus Schout-bij-Nacht Jusuf Effendi, een antwoord op de
'landelijk toegenomen terroristische activiteiten'.  Er zal meer geld
gaan naar de politie, die in alle regio's van Indonesië actief
zal worden, de speciale troepen en de marine, die de beschikking zal
krijgen over meer fregatten, transportvaartuigen,
kustpatrouilleschepen, maritieme patrouillevliegtuigen etc.  (2).

Nederland

In 1995 werd duidelijk dat Nederlands grootste defensiebedrijf
Hollandse Signaal Apparaten (HSA) van plan was vuurleidings- en
commando-apparatuur voor patrouilleschepen (FPB 57) aan Indonesië
te leveren.  GroenLinks, de Socialistische Partij en minister Pronk
lieten weten dit een slecht idee te vinden.  De levering leek van de
baan.  Echter onlangs zei een topman van het Franse Thomson CSF -
moederbedrijf van HSA - dat HSA een partner is in het FPB 57 fast
patrol boat programme' (3).  Kortom de levering die enige jaren
geleden nog tot zoveel commotie leidde, gaat onder hoede van HSA
gewoon door.  Of er ook wapentechnologie uit Hengelo naar
Indonesië wordt verscheept, is onduidelijk.  Opleiding door
HSA-personeel is zeker het geval:  PT Len in Bandung liet op haar
homepage weten dat het in 1996-97 bezig was met het ontwikkelen van
vuurleidingsapparatuur, een onderdeel van het contract.

Engeland

Sinds op 1 mei New Labour in Engeland de regering vormt, wordt er bij
er het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken, onder Robin Cook,
uitgegaan van een ethisch' buitenlands beleid.  Engelse groepen,
actief op het gebied van wapenhandel en solidariteit met
Indonesië, beargumenteerden dat Cook dan onmiddellijk alle
wapenleveranties aan Indonesië stop zou moeten zetten.
Uiteindelijk werd op 26 september besloten drie leveranties te
stoppen, waaronder de levering van pantservoertuigen en geweren voor
sluipschutters ter waarde van 1 miljoen pond.  Een druppel op de
gloeiende plaat:  in 1996 leverde Engeland wapens ter waarde van 1,4
miljard aan Indonesië.  De levering van Hawk-gevechtsvliegtuigen
en pantservoertuigen ging ook onder New Labour gewoon door.  Eind juli
dit jaar verklaarde de Britse regering dat 59 aanvragen voor
wapenexporten naar Indonesië waren ingediend.  Hoe het dan zit
met de overige 56 aanvragen weet tot nu toe niemand.  De Britse
Guardian noemde de beslissing om er drie te stoppen een symbolische
show van vastberadenheid'.

De Verenigde Staten

De Indonesische minister van Buitenlandse Zaken, Ali Alatas, meldde
zijn Britse collega Cook dat het verbinden van voorwaarden aan Britse
leveringen ertoe zou kunnen leiden dat Indonesië elders wapens
gaat kopen.  Indonesië verbrak eerder al de contacten met de
Verenigde Staten, toen de levering van F-16 vliegtuigen niet snel
genoeg rond kwam.  Discussies in het Congres en het Amerikaanse
departement van Buitenlandse Zaken over de mensenrechten en toestand
van de democratie in Indonesië stonden een soepele levering in de
weg.  Het beleid van de VS lijkt meer dan dat van de Europese Unie
landen oog te hebben voor de toekomstige relatie met Indonesië.
De VS willen dat Suharto zijn macht op een ordelijke wijze zo snel
mogelijk overdraagt aan een niet-militair bestuur' (5).

Nieuwe leveranciers

 Bij problemen zijn nieuwe leveranciers snel gevonden.  Een aankoop in
China was tot op heden de meest opmerkelijke.  Op de Natuna-eilanden
in de Zuid-Chinese Zee vertoont Indonesië zijn spierballen tegen
China, dat aanspraak maakt op omliggende zee met grote olievelden.
Ondanks dit territoriale meningsverschil kocht Indonesië in de
aanloop naar de verkiezingen relbestrijdingswapens bij de grote
noorderbuur, waaronder schilden, traangaspistolen en elektrische
knuppels (6).
  Het is echter de Russische defensie-industrie die er het best in
slaagt de nieuwe situatie voor eigen voordeel aan te wenden.  Een
eerlijke, maar nog veel cynischer, Russische analist zei in verband
met de verkopen:  Ethische problemen zijn een zorg voor hen die de
wapens kopen, niet voor hen die ze verkopen.  Voor wapenhandelaars is
er niet zoiets al een ethisch probleem.  Zij moeten zich houden aan de
contracten met een handelspartner' (7).
  Inmiddels heeft Indonesië in Rusland 12 gevechtsvliegtuigen
(SU-30K) - om het niet door gaan van de F-16 deal op te vangen- en
acht helikopters (Mi-17V) gekocht.  De Mi-17 helikopters zijn
uitermate geschikt voor opstandbestrijding en zijn 'combat proven' in
Afghanistan en Nicaragua.  De VS besloten in 1996 geen
pantservoertuigen aan Indonesië te verkopen.  Europese
leveranciers uit Finland, Frankrijk, Engeland en Duitsland stonden te
dringen om de levering over te nemen.  Echter in augustus besloot
Indonesië ook hier de Russische kaart te spelen en kocht 50
gepantserde troepentransportvoertuigen (BMP-3) voor het leger en een
onbekend aantal voor de politie (BRY-30MK) (8).  Verder is een aantal
samenwerkingsovereenkomsten gesloten op het terrein van (militaire)
luchtvaarttechnologie (9).

Wat hebben wij aan die wapens?

De zestien NAVO-landen zijn goed voor zo'n 75-80% van de
internationale wapenverkopen en blijven ook aan Indonesië
pantservoertuigen, onderzeeërs, oppervlakteschepen, hoogwaardige
wapensystemen, technologie, munitie etc.  leveren.  Echter, een
ontwikkeling die we eerder hebben gezien in verband met Turkije dat
voor smerige taken ook Russische wapens kocht, lijkt zich nu ook in
Indonesië af te tekenen.  Als de Turkse militairen het nodig
vinden, zet Turkije, onder protest, zijn 'nette' wapens ook in tegen
de Koerdische bevolking.  Nette wapens bestaan niet, militairen zullen
al hun materieel inzetten als daar behoefte aan is.  De Britse Hawks
die officieel gebruikt worden voor bescherming van de Natuna-eilanden,
vliegen zo naar Oost-Timor als dit nodig is.
 Eind augustus sprak Robin Cook met Indonesische NGO's.  Hij stelde
onder meer voor de Indonesische politie te gaan trainen.  Hij
ontmoette hierbij weinig enthousiasme.  Deze opleidingen hebben nog
nooit bewezen een positieve invloed te hebben op de
mensenrechtensituatie, constateerden ze.  Bovendien stelden ze dat de
Indonesische bevolking niets heeft aan de Britse wapens en dat de
wapenverkopen gestopt moeten worden.  Het Indonesische leger is een
uitermate repressief apparaat en daar lever je geen wapens aan, ook
geen 'nette.'

Noten:
1. Table 1J. Arms Transfer Agreements of Developing Nations in 1996: Agreements by
Leading Recipients in Conventional Arms Transfers to Developing Nations, 1989-1996,
August 13, 1997, Richard F. Grimmett, Specialist in National Defense Foreign Affairs and
National Defense Division.
2. Indonesia Military May See Higher Budget, Troop Levels, Barbara Opall, Defense News,
28-7/3-8 1997, p. 10.
3. Interview met Bernard R‚tard in Thomson Magazine, April 1997, p. 5. Zie voor aanvullende
informatie: Indonesia: Arms Trade to a Military Regime.
4. Agence France-Presse, 26 September 1997; Cook lays down the law on arms, Indonesia
report deal blocked, Michael White, Political Editor; Tapol, Press Release, 26 September 1997;
BAe hit by UK curb on arms sales to Indonesia, Reuter, 26 September 1997; Report of a
meeting with Robin Cook by Coki Naipospos of PIJAR, 6 September 1997.
5. Zie voor meer details TAPOL-Bulletin No. 141, Chilling of US/Indonesia relations
embarrases Suharto.
6. Indonesia buys anti-riot gear as election looms, Jane's Defence Weekly, 28 May 1997, p. 15.
7. Exporting Russian Arms, Moscow News, 4-10 September 1997.
8. Expanding deal, Far Eastern Economic Review, 18 September 1997.
9. Zie hiervoor het blad van de Indonesische ambassade in Nederland Indonesië informatie.