Primadosa

"Primadosa" betekent "grootste zonde" in het indonesies. Het is de titel van een boek dat is geschreven en samengesteld door de evangelist Wimanjaya K. Liotohe. Het boek is op A4-formaat opgemaakt en is dus te kopieeren. Maar het is wel twee centimeter dik. Dat is niet allemaal volgeschreven door Wimanjaya. Een groot deel bestaat uit rapporten, krante-artikelen en verslagen. Het meest in het Indonesies maar gedeeltelijk ook in het Engels. Hier en daar vallen ook nederlandse woorden op. Het ziet er een beetje uit als een fanzine. Vorige maand is het boek verboden. De regering overweegt om strafvervolging in te stellen tegen Wimanjaya.

Indonesia heeft een trauma dat is ontstaan bij de machtswisseling van Soekarno naar Soeharto in 1965. Die kreeg tot gevolg dat er een bloedige heksenjacht ontstond tegen het "kommunistiese gevaar". Mensen met een politiek linkse achtergrond werden daarbij op zeer grote schaal vermoord, of verbannen en opgesloten. Daarin werd het leger onder kommando van Soeharto gesteund door rechts-islamitiese groepen. Die wonden schrijnen nog steeds in Indonesia, maar dat wordt van regeringswege verdrongen.
Hoe de staatsgreep van Soeharto precies in zijn werk is gegaan is erg onduidelijk. Soeharto beweert zelf dat hij alleen maar een staatsgreep heeft voorkomen en dat hij op legale wijze tot de hoogste functie van het land is geroepen.

Zo langzamerhand gelooft men dit verhaal niet meer. Of beter gezegd: men durft eraan te twijfelen. Ondanks de militaire zeggenschap over het land, de kultuur en de wetenschap. Er komen steeds meer vragen over die belangrijke, en gruwelijke periode in de indonesiese geschiedenis. Zoveel vragen, dat het tijd wordt voor antwoorden. "Primadosa" van Wimanjaya geeft antwoorden. Volgens Wimanjaya heeft Soeharto op sluwe wijze de macht gegrepen. Geen wonder dus dat het boek is verboden, en dat de evangelist Wimanjaya een proces wegens belediging van de president te wachten staat. Toch is Wimanjaya niet onder de indruk. Hij zegt dat al eerder is geprobeerd om hem te vermoorden. Op zijn beurt heeft hij de president en de minister van justitie aangeklaagd. Hij eist 100 triljoen roepia kompensatie voor zichzelf en het indonesiese volk vanwege morele en materieele verliezen ten gevolge van het boekverbod. Bovendien was het boek in eerste instantie ook bedoeld geweest als dokumentatie (1) bij een aanklacht tegen Soeharto. Die had hij in december al ingediend bij de centrale rechtbank in Jakarta. Maar daarop heeft hij nog geen reactie ontvangen. Doordat nieuwsgierige Indonesiers het dossier onder de kopieermachine hadden gelegd was het als boek gaan circuleren. Hoe dan ook, de President heeft het onder ogen gehad en heeft verklaard dat hij Prima dosa beschouwde als een persoonlijke aanval, en dat hij de uitdaging zou aannemen. Minister Moerdiono kondigde vervolgens een nieuw boek aan dat de echte geschiedenis van de staatsgreep zou uitleggen. Minister Sudratjat, van het leger, verklaarde dat de schrijver van Prima dosa een gek en een leugenaar is die opgesloten zou moeten worden. De minister had hierover al een psychiater gekonsulteerd.) De leider van de Indonesiese Islamitiese raad, Hasan Basri, verklaarde vervolgens dat hij niet tevreden zou zijn als Wimanjaya op grond van zijn geestesgesteldheid zijn straf zou ontlopen, want ook de islamitiese gemeenschap zou door hem zijn beledigd.

Wimanjaya stelt daar tegenover dat hij vorig jaar nog, tijdens een tournee door Europa, onder andere in Geneve en Den Haag, diverse lezingen heeft gegeven. De zestigjarige evangelist benadrukt dat hij Soeharto niet persoonlijk, maar in zijn hoedanigheid van president heeft aangevallen. Ook ontkende hij dat het zijn bedoeling is om moslims te beledigen. De beschuldiging dat hij verzen uit de Koran heeft misbruikt weerlegde hij met de verklaring dat de verzen die hij had gebruikt afkomstig zijn uit boeken van gerespekteerde moslims zoals Moenawar en Moh. Said. Verder hoopt Wimanjaya dat het publiek zal wachten met een oordeel totdat de zaak is voorgekomen bij de rechtbank. "Het publiek moet het principe respekteren dat men onschuldig is totdat het tegendeel is bewezen." En hij waarschuwde buitenstaanders zich niet te mengen in deze zaak omdat de zaak zich dan als een boemerang gaat gedragen.

(1) Onder andere een brief van W. Oltmans aan Suharto van 24 maart 1991.
bronnen: Jakarta Post 5, 7, 8 12 februari 1994; reg.indonesia